Những điểm cần lưu ý về hợp đồng xây dựng dưới tác động của Luật Xây dựng sửa đổi 2025

Ngày 9/1/2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) và Trường Đại học Luật Hà Nội (HLU) tổ chức Hội thảo quốc gia với chủ đề “Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 – Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý”.

Luật Xây dựng (sửa đổi) năm 2025, được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư xây dựng tại Việt Nam. Luật mới tập trung vào tinh giản thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý dự án, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng, đồng thời hoàn thiện các cơ chế quản lý chi phí và hợp đồng xây dựng.

Bên cạnh những cơ hội cải cách, Luật Xây dựng sửa đổi cũng đặt ra nhiều thách thức pháp lý, đặc biệt trong việc soạn thảo, quản lý và thực hiện hợp đồng xây dựng. Thực tiễn cho thấy, tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp, chủ yếu liên quan đến tiến độ, chi phí, điều chỉnh thiết kế, bồi thường thiệt hại và phân định trách nhiệm giữa các bên. Trong bối cảnh đó, việc nắm bắt kịp thời các quy định mới được xem là yếu tố then chốt để doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS. Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhấn mạnh rằng tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng hiện là một trong những nhóm tranh chấp lớn và phức tạp nhất được giải quyết tại VIAC. Trong những năm gần đây, các vụ việc xây dựng chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng số tranh chấp tại Trung tâm, phản ánh mức độ rủi ro cao của lĩnh vực này, đồng thời cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của trọng tài thương mại như một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, linh hoạt và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Ở góc độ đào tạo và nghiên cứu, PGS.TS. Tô Văn Hòa – Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh vai trò của cơ sở đào tạo luật trong việc đồng hành cùng quá trình hoàn thiện pháp luật, chuyển tải kịp thời các quy định mới của Luật Xây dựng sửa đổi vào giảng dạy, nghiên cứu và thực tiễn hành nghề. Đồng thời, đại diện nhà trường đánh giá cao ý nghĩa của việc kết nối giữa học thuật, chính sách và thực tiễn thông qua các diễn đàn chuyên sâu như hội thảo.

Đại diện Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) cho rằng Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động hành nghề trong lĩnh vực xây dựng, đặc biệt là trong quản trị hợp đồng và phòng ngừa rủi ro pháp lý. Qua đó, khẳng định vai trò của các tổ chức nghề nghiệp trong việc hỗ trợ hội viên, doanh nghiệp và giới hành nghề tiếp cận, hiểu đúng và vận dụng hiệu quả các quy định mới của pháp luật.

Ở phần hội thảo, ông Bùi Văn Dưỡng – Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý Đầu tư Xây dựng, Bộ Xây dựng, Trọng tài viên VIAC đã phân tích những nội dung mới trọng tâm của Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025. Theo đó, các nội dung cải cách được chia thành ba nhóm lớn: (i) đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư xây dựng; (ii) cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh; và (iii) phân định rõ hơn trách nhiệm quản lý nhà nước với trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Tham luận đã cung cấp cái nhìn tổng thể, có hệ thống về định hướng lập pháp, tạo nền tảng cho các phiên thảo luận chuyên sâu tiếp theo.

Tại các phiên thảo luận chuyên sâu, các chuyên gia tập trung phân tích toàn diện những vấn đề nổi bật trong quản trị hợp đồng và phòng ngừa tranh chấp xây dựng dưới tác động của Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025. Nội dung trao đổi xoay quanh quản lý chi phí, điều chỉnh giá, thay đổi phạm vi công việc, phân bổ rủi ro và trách nhiệm hợp đồng, cũng như cơ chế bồi thường thiệt hại định trước và các phương thức giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng.

Từ góc nhìn quản lý nhà nước, học thuật và thực tiễn hành nghề, các ý kiến đều thống nhất rằng tranh chấp xây dựng có xu hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực soạn thảo, quản lý và thực hiện hợp đồng ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Việc thiết kế chặt chẽ các điều khoản hợp đồng, kiểm soát chi phí hiệu quả và lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp được xem là giải pháp then chốt nhằm hạn chế rủi ro pháp lý và bảo đảm hiệu quả đầu tư trong bối cảnh pháp luật mới.

Lê Minh