Nghề làm xôi Phú Thượng – Gìn giữ hồn nếp giữa lòng Hà Nội

Trong không khí rộn ràng những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, người dân phường Phú Thượng (Hà Nội) tưng bừng tổ chức Lễ hội Xôi lần thứ IX – sự kiện văn hóa đặc sắc nhằm tôn vinh nghề làm xôi truyền thống đã đi vào tâm thức bao thế hệ người Hà Thành.

Tự hào nghề truyền thống nghìn năm

Phú Thượng – vùng đất cổ xưa từng mang tên Phú Gia (làng Gạ) – từ lâu nổi danh với nghề đồ xôi nếp cái hoa vàng. Nhờ phù sa màu mỡ của dòng Nhị Hà cùng đôi bàn tay khéo léo của các bà, các mẹ, những hạt nếp trắng ngần đã trở thành thức quà tinh tế, dẻo thơm nức tiếng kinh kỳ.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, nghề làm xôi nơi đây không những được gìn giữ mà còn không ngừng phát triển. Năm 2016, làng nghề Xôi Phú Thượng được UBND TP Hà Nội công nhận là “Làng nghề truyền thống Hà Nội”. Đặc biệt, ngày 16/2/2024, nghề làm Xôi Phú Thượng chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị văn hóa đặc sắc của làng nghề.

Lễ hội Xôi được tổ chức thường niên chính là dịp để tri ân Thành Hoàng làng, tưởng nhớ tổ nghề, đồng thời khẳng định niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản của chính quyền và nhân dân địa phương.

Sắc màu rực rỡ của những mâm xôi nghệ thuật

Ngay từ sáng sớm, không gian lễ hội đã ngập tràn sắc màu rực rỡ. Sân khấu trung tâm nổi bật với đại mâm xôi được phối màu vàng, đỏ, xanh tượng trưng cho sự no đủ, may mắn và thịnh vượng.

Điểm nhấn của lễ hội là Hội thi nấu xôi với sự tham gia của 8 chi hội làng nghề. Trong thời gian 60 phút, các đội thi vừa hoàn thiện mâm xôi vừa sáng tạo nghệ thuật trình bày. Những tác phẩm dự thi không chỉ bảo đảm chất lượng dẻo thơm, an toàn thực phẩm mà còn được tạo hình công phu: hoa sen, chim phượng, cá chép, tháp xôi nhiều tầng hay tái hiện mái đình cổ kính.

Mỗi mâm xôi là một câu chuyện văn hóa được kể bằng sắc màu tự nhiên của gấc, đỗ xanh, lá dứa, nghệ, nếp cẩm… thể hiện sự tinh tế, khéo léo và tâm huyết của người làm nghề.

Tái hiện “tiếng rao năm cửa ô”

Một phần thi phụ đầy cảm xúc mang tên “Tiếng rao từ năm cửa ô” đã tái hiện hình ảnh những cô hàng xôi tảo tần gánh xôi khắp phố phường Hà Nội. Tiếng rao mộc mạc, ngân vang giữa không gian lễ hội như đưa người xem trở về với ký ức Hà Nội xưa – nơi gánh xôi nóng hổi từng là thức quà thân thuộc của bao gia đình.

Không chỉ là cuộc thi, lễ hội còn là dịp để các thế hệ hội viên giao lưu, học hỏi và trao truyền kinh nghiệm. Sự tham gia của nhiều hội viên trẻ cho thấy sức sống bền bỉ của nghề truyền thống trong đời sống đương đại.

Lan tỏa thương hiệu Xôi Phú Thượng

Theo đại diện Hội Làng nghề truyền thống Xôi Phú Thượng cho biết, lễ hội không chỉ là hoạt động văn hóa mà còn là cơ hội quảng bá thương hiệu, đưa Xôi Phú Thượng vươn xa hơn trong nước và quốc tế.

Hiện nay, nhiều sản phẩm xôi của làng nghề đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao, được cung cấp cho nhà hàng, khách sạn lớn và phục vụ các sự kiện quan trọng của Thủ đô. Điều đó cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống và phát triển kinh tế làng nghề.

Lễ hội Xôi lần thứ IX – Xuân Bính Ngọ 2026 thêm một lần khẳng định: giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị truyền thống vẫn được nâng niu, bảo tồn và tiếp nối – như hạt nếp dẻo thơm kết tinh từ phù sa và bàn tay cần mẫn của người Phú Thượng.

Lê Minh