Nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh: Cần thiết để 'cởi trói' cho tiểu thương

Đã đến lúc xóa bỏ ngưỡng chịu thuế lạc hậu

Thưa ông, vì sao việc nâng ngưỡng chịu thuế hiện nay lại được coi là yêu cầu cấp bách?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Ngưỡng 100 triệu đồng/năm đã tồn tại từ nhiều năm trước, đến nay đã hoàn toàn lạc hậu. Khi vật giá, chi phí mặt bằng, nhân công tăng cao, mức doanh thu này không còn phản ánh đúng thu nhập thực tế. Nếu vẫn áp dụng, chúng ta đang đánh thuế trên doanh thu danh nghĩa chứ không phải trên lợi nhuận thực tế. Việc điều chỉnh không chỉ là "cởi trói" cho hộ kinh doanh nhỏ mà còn giúp cơ quan thuế tập trung nguồn lực quản lý vào những đối tượng có rủi ro cao thay vì phân tán vào hàng triệu hộ siêu nhỏ lẻ.

Nhiều người lo ngại việc nâng ngưỡng sẽ tạo cơ hội lách luật, như chia nhỏ hộ kinh doanh để "né" thuế. Ông nhìn nhận thế nào về rủi ro này?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Nguy cơ chia nhỏ doanh thu để né thuế là có thật. Thực tế, hộ kinh doanh có thể tách thành nhiều hộ đứng tên người thân trong gia đình. Tuy nhiên, đây là bài toán quản lý. Nếu chúng ta chỉ nhìn vào "tên người đại diện" hay hình thức pháp lý mà bỏ qua bản chất dòng tiền, chúng ta sẽ thua.

Để chặn hành vi này, cơ quan thuế phải chuyển hướng từ quản lý dựa trên hình thức sang quản lý dựa trên dữ liệu. Cần kết hợp ngưỡng doanh thu với các yếu tố như: địa điểm kinh doanh, sự liên kết về nhân sự, dữ liệu từ hóa đơn điện tử và các nền tảng thanh toán không dùng tiền mặt. Khi việc theo dõi dòng tiền trở nên minh bạch qua công nghệ, việc "né" thuế bằng cách chia nhỏ sẽ trở nên kém hiệu quả và rủi ro pháp lý cao hơn.

Quản lý bằng dữ liệu để chặn hành vi "né" thuế

Theo ông, làm sao để xác định doanh thu tính thuế vừa minh bạch, vừa không gây áp lực lên tiểu thương?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Phải bỏ dần tư duy "khoán" chủ quan. Doanh thu tính thuế cần được xác định dựa trên chứng từ, hóa đơn và thực tế giao dịch. Minh bạch là chìa khóa.

Nguyên tắc cốt lõi là phải công bằng: hộ kinh doanh cùng quy mô, cùng ngành nghề phải có nghĩa vụ tương đương. Cơ quan thuế cần thiết lập hệ thống tiêu chí rõ ràng, công khai. Khi người nộp thuế biết rõ căn cứ tính thuế, họ sẽ tự giác tuân thủ hơn. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ, miễn giảm thuế trong giai đoạn đầu cho những hộ vừa chạm ngưỡng phải nộp thuế để họ kịp thích nghi, tránh tình trạng "sốc" chi phí dẫn đến đóng cửa.

Liệu chính sách này có thúc đẩy các hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp như định hướng của Nhà nước?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đây là một tác động hai mặt. Nếu ngưỡng chịu thuế mới quá cao, hộ kinh doanh có thể "an phận" ở quy mô nhỏ để hưởng lợi, làm chậm quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, nếu thiết kế tốt, nó sẽ là bước đệm. Khi doanh thu lớn dần, các hộ sẽ thấy làm hộ kinh doanh không còn đủ sức cạnh tranh (do không được khấu trừ thuế GTGT, không minh bạch tài chính để vay vốn ngân hàng...). Lúc đó, việc chuyển lên doanh nghiệp sẽ là nhu cầu tự thân chứ không phải sự cưỡng ép.

Nhưng tôi lưu ý, chính sách thuế chỉ là một phần. Để thúc đẩy chuyển đổi, Nhà nước cần đồng bộ bằng cách đơn giản hóa chế độ kế toán cho doanh nghiệp nhỏ và hỗ trợ vốn. Nếu không, việc nâng ngưỡng chỉ giúp hộ kinh doanh tồn tại lâu hơn chứ không giúp họ lớn mạnh hơn.

Xin cảm ơn ông!