Vì sao 302 doanh nghiệp nghìn tỷ báo lỗ, lãi mỏng bị kiểm tra thuế?

Lọc "ông lớn" để rà soát thuế

Thưa luật sư, vì sao cơ quan thuế lại tập trung vào nhóm doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng lợi nhuận thấp bất thường vào thời điểm này?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Việc này dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc là Luật Quản lý thuế 2019, xác lập nguyên tắc quản lý theo rủi ro. Cơ quan thuế sử dụng dữ liệu để phân loại người nộp thuế, tập trung nguồn lực vào các đối tượng có dấu hiệu bất thường như doanh thu hàng nghìn tỷ nhưng kết quả kinh doanh không tương xứng.

Đặc biệt, các doanh nghiệp này thường nằm trong diện rủi ro về chuyển giá, vi phạm nguyên tắc giao dịch theo giá thị trường quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Việc rà soát không mang tính suy đoán vi phạm mà là biện pháp quản lý rủi ro hợp pháp để chống thất thu thuế.

Vậy cụ thể những tiêu chí nào khiến một doanh nghiệp nghìn tỷ bị xếp vào diện "lãi mỏng" cần thanh tra?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Cơ quan thuế sẽ nhìn vào các chỉ số phân tích tài chính. Phổ biến nhất là báo lỗ liên tục từ hai năm trở lên trong khi vẫn duy trì hoặc mở rộng sản xuất. Ngoài ra, tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu hoặc vốn thấp bất thường so với mặt bằng chung của ngành cũng là một chỉ báo.

Đáng lưu ý là sự không tương xứng giữa doanh thu và chi phí, nhất là khi chi phí quản lý, lãi vay hoặc phí bản quyền trả cho các bên liên kết tăng cao mà không có giải trình hợp lý.

Trong quá trình thanh tra các "ông lớn" này, nội dung nào sẽ được cơ quan thuế đặc biệt quan tâm, thưa luật sư?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Kiểm tra sẽ đi sâu vào bản chất kinh tế của giao dịch thay vì chỉ dừng ở hình thức kê khai. Trọng tâm là rà soát tính hợp lý của các khoản chi phí được trừ và việc ghi nhận doanh thu có đúng thời điểm, đầy đủ hay không.

Đặc biệt, cơ quan thuế sẽ kiểm soát chặt giao dịch liên kết để xác định có tình trạng "mỏng vốn" (thin capitalization) nhằm chuyển lợi nhuận thành chi phí lãi vay để giảm thuế tại Việt Nam hay không.

Thanh tra không đồng nghĩa với vi phạm

Nhiều doanh nghiệp lo lắng khi bị tên trong danh sách này sẽ bị coi là có sai phạm. Quan điểm của luật sư về việc này như thế nào?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Tôi khẳng định việc bị đưa vào danh sách kiểm tra không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã vi phạm pháp luật. Đây chỉ là một bước trong quy trình quản lý rủi ro kỹ thuật.

Nếu doanh nghiệp chứng minh được việc kê khai đúng quy định, chi phí hợp lý và giao dịch tuân thủ nguyên tắc thị trường thì sẽ không bị xử lý. Tuy nhiên, nếu phát hiện hành vi trốn thuế hoặc chuyển giá, doanh nghiệp có thể đối mặt với chế tài nặng từ truy thu, phạt tiền chậm nộp đến xử lý hình sự tùy mức độ.

Luật sư có khuyến nghị gì để doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý trong bối cảnh siết chặt quản lý hiện nay?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy "kê khai đúng" sang "quản trị tuân thủ chủ động và có thể giải trình". Quan trọng nhất là khả năng giải trình thuyết phục và hệ thống hồ sơ minh bạch, nhất quán giữa báo cáo tài chính và thực tế giao dịch. Cách tiếp cận hiệu quả nhất lúc này là chủ động xây dựng hệ thống tuân thủ bền vững thay vì tìm cách đối phó.

Xin cảm ơn luật sư!