Giải ngân đầu tư công năm 2026: Áp lực lớn từ những tháng đầu năm
Hai tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư công giải ngân đạt hơn 55,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Dù giá trị giải ngân cao hơn so với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ thực hiện vẫn ở mức thấp, đặt ra nhiều áp lực đối với việc hoàn thành kế hoạch vốn đầu tư công trong năm.
Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030, đồng thời cũng là năm có quy mô vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay. Theo kế hoạch được giao, tổng vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước năm 2026 đạt khoảng 995 nghìn tỷ đồng, cao hơn khoảng 93 nghìn tỷ đồng so với năm 2025. Tính cả phần vốn địa phương giao tăng và vốn kéo dài từ các năm trước, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 lên tới hơn 1.008 nghìn tỷ đồng.
Tuy nhiên, theo số liệu của Bộ Tài chính, đến hết tháng 2/2026, tổng vốn đầu tư công giải ngân mới đạt 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 10.178 tỷ đồng, đạt 2,9% kế hoạch, còn vốn ngân sách địa phương giải ngân 45.561,8 tỷ đồng, đạt khoảng 7% kế hoạch.
So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân gần tương đương nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm khoảng 10,9 nghìn tỷ đồng. Dù vậy, kết quả này cho thấy tiến độ giải ngân trong những tháng đầu năm vẫn khá chậm so với quy mô vốn cần thực hiện trong năm.
Tính đến hết tháng 2/2026, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Tuy nhiên, vẫn còn 29 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân, trong đó 25 bộ, cơ quan trung ương giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.
Một trong những nguyên nhân chính khiến tiến độ giải ngân chậm là việc chưa hoàn tất phân bổ kế hoạch vốn cho các dự án. Hiện vẫn còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng chưa được các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phân bổ chi tiết. Bên cạnh đó, một số đơn vị đã phân bổ vốn cho các dự án chưa đủ điều kiện giải ngân, như nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư chưa được phê duyệt dự toán hoặc bố trí vốn vượt tổng mức đầu tư. Bộ Tài chính đã yêu cầu các đơn vị rà soát, điều chỉnh theo đúng quy định.
Ngoài yếu tố thủ tục, tiến độ giải ngân đầu năm thường ở mức thấp do các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện hồ sơ, phân khai kế hoạch vốn và chuẩn bị các điều kiện triển khai dự án. Năm 2026, kỳ nghỉ Tết Nguyên đán diễn ra muộn hơn so với năm trước nên hoạt động thi công tại nhiều dự án cũng bị gián đoạn trong một khoảng thời gian.
Bên cạnh đó, nhiều khó khăn tồn tại từ các năm trước tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn là vướng mắc phổ biến tại nhiều dự án. Việc nhiều công trình xây dựng lớn triển khai đồng loạt cũng có thể dẫn đến thiếu hụt nguồn cung và biến động giá nguyên vật liệu xây dựng, trong khi diễn biến thời tiết thất thường ảnh hưởng đến tiến độ thi công ở một số dự án.
Năm 2026 cũng là năm chuyển tiếp về thể chế khi nhiều văn bản pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực từ đầu năm. Việc triển khai các quy định mới trong giai đoạn đầu có thể phát sinh một số khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện. Ngoài ra, một số dự án còn gặp hạn chế về năng lực của chủ đầu tư, ban quản lý dự án hoặc nhà thầu. Tại một số địa phương, việc thiếu cán bộ phụ trách lĩnh vực đầu tư công sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp cũng phần nào ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.
Đối với các dự án sử dụng vốn ODA, nhiều dự án vẫn đang trong quá trình điều chỉnh thủ tục đầu tư, gia hạn thời gian thực hiện hoặc hoàn thiện thủ tục ký kết hiệp định vay nên chưa đủ điều kiện giải ngân. Trong giai đoạn đầu năm, các dự án chủ yếu tập trung hoàn tất hồ sơ, thực hiện đấu thầu và ký kết hợp đồng, nên khối lượng giải ngân chưa nhiều.
Với quy mô kế hoạch vốn đầu tư công vượt 1 triệu tỷ đồng, năm 2026 được dự báo sẽ có áp lực giải ngân rất lớn trong các quý tiếp theo. Vì vậy, việc đẩy nhanh phân bổ vốn, hoàn thiện thủ tục đầu tư và tháo gỡ các vướng mắc về mặt bằng, vật liệu xây dựng cũng như năng lực tổ chức thực hiện dự án sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tiến độ giải ngân. Nếu các khó khăn được xử lý kịp thời, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026 và giai đoạn trung hạn 2026–2030.
Lê Long
