Giá gạo tăng mạnh nhất gần 20 năm: Nguy cơ lạm phát lương thực toàn cầu trở lại

Theo dữ liệu của Bloomberg, giá gạo trắng xuất khẩu của Thái Lan - mặt hàng được xem là thước đo của thị trường gạo châu Á - đã tăng khoảng 20% chỉ trong một tháng, ghi nhận mức tăng theo tháng mạnh nhất kể từ năm 2008. Tại Mỹ, giá gạo giao dịch trên sàn Chicago cũng tăng khoảng 15%, phản ánh tâm lý lo ngại ngày càng lớn của thị trường đối với triển vọng nguồn cung trong thời gian tới.

Đà tăng của giá gạo diễn ra trong bối cảnh Chỉ số Giá Lương thực của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) có dấu hiệu đi lên trở lại sau thời gian hạ nhiệt. Với vai trò là lương thực chính của khoảng 3,5-4 tỷ người trên thế giới, mọi biến động của mặt hàng này đều có thể tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt và áp lực lạm phát tại nhiều quốc gia.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến thị trường lo ngại là sự quay trở lại của hiện tượng El Niño. Các chuyên gia dự báo hiện tượng thời tiết cực đoan này sẽ gây khô hạn tại nhiều vùng sản xuất lúa trọng điểm của châu Á, làm gia tăng rủi ro suy giảm sản lượng.

Những tác động đầu tiên đã xuất hiện tại nhiều quốc gia. Tại Philippines, Chính phủ nước này cảnh báo một đợt El Niño mạnh có thể khiến sản lượng lúa giảm tới 700.000 tấn, tương đương khoảng 3,5% mục tiêu sản xuất hàng năm. Trong khi đó, tại Việt Nam, nhiều nông dân ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cho biết đang cân nhắc cắt giảm số vụ gieo trồng do chi phí sản xuất tăng cao và tình trạng nắng nóng kéo dài.

Không chỉ chịu tác động từ thời tiết, ngành lúa gạo toàn cầu còn đối mặt với áp lực chi phí đầu vào leo thang khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón.

Canh tác lúa nước là lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nhiên liệu phục vụ bơm tưới cũng như các loại phân bón hóa học. Những bất ổn tại khu vực Vùng Vịnh và các tuyến hàng hải chiến lược đã đẩy chi phí vận chuyển, giá dầu và nguyên liệu sản xuất phân bón tăng mạnh. Theo Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), giá phân bón tại một số quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Campuchia và Philippines đã tăng gần 50% trong thời gian qua.

Dù vậy, nhiều tổ chức nghiên cứu cho rằng nguy cơ lạm phát toàn cầu tái diễn ở quy mô như năm 2022 vẫn chưa phải là kịch bản cơ sở. Theo phân tích của Financial Times, giới kinh tế hiện đánh giá các nền kinh tế lớn đã có khả năng thích ứng tốt hơn với các cú sốc năng lượng so với thời điểm xung đột Nga - Ukraine bùng phát. Chuỗi cung ứng toàn cầu cũng được cải thiện đáng kể sau nhiều năm điều chỉnh.

Tuy nhiên, đối với các quốc gia đang phát triển tại châu Á và châu Phi, nơi gạo chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu hộ gia đình, áp lực vẫn rất đáng lo ngại. Giá gạo tăng không chỉ ảnh hưởng đến an ninh lương thực mà còn làm suy giảm sức mua của nhóm dân cư có thu nhập thấp, vốn dễ bị tổn thương nhất trước các cú sốc giá cả.

Sự tăng vọt của giá gạo một lần nữa cho thấy tính mong manh của chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu trước các biến động kép từ thiên tai và địa chính trị. Khi El Niño đe dọa sản lượng nông nghiệp, trong khi chi phí năng lượng và phân bón tiếp tục leo thang, áp lực đối với mặt hàng nuôi sống hơn một nửa nhân loại được dự báo sẽ còn kéo dài. Trong bối cảnh đó, nguy cơ về một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt mới đang dần hiện hữu, không còn tập trung ở giá nhiên liệu mà có thể xuất hiện ngay trên bàn ăn của hàng tỷ gia đình trên thế giới.