Công nghiệp hỗ trợ: Giải pháp giảm phụ thuộc nhập khẩu cho ngành da giày

Thành tựu ấn tượng nhưng vẫn đối mặt thách thức

Theo Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam (LEFASO), Việt Nam đứng thứ 3 thế giới về sản xuất giày dép với 1,3 tỷ đôi mỗi năm, chiếm 5,4% thị phần toàn cầu. Ngành tạo việc làm cho khoảng 1,5 triệu lao động và đóng góp 8% GDP cả nước. Tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu tăng từ 40% cách đây 10 năm lên 55% hiện nay. Một số mặt hàng đạt kết quả cao như giày vải gần như tự chủ 100%, giày thể thao đạt 70-80%.

Tuy nhiên, phần lớn nguyên liệu cốt lõi như da thuộc, vải kỹ thuật, đế giày, phụ kiện khuôn, keo dán, hóa chất vẫn phải nhập khẩu. Trung Quốc chiếm 35% nguồn cung, tiếp theo là Thái Lan, Italia, Mỹ và Hàn Quốc. Trong 129 doanh nghiệp sản xuất nguyên phụ liệu, chỉ khoảng 20 đơn vị cung ứng được nguyên liệu cao cấp. Vì vậy, sản phẩm da giày Việt Nam chủ yếu ở phân khúc trung bình, còn phân khúc cao cấp – mang lại giá trị lớn – vẫn phụ thuộc nhập khẩu.

Hàng năm, doanh nghiệp phải chi hàng tỷ USD nhập nguyên phụ liệu, ảnh hưởng lợi nhuận và buộc họ thích ứng với biến động giá, chi phí vận tải, thời gian giao hàng quốc tế. Sự phụ thuộc này cũng hạn chế khả năng tận dụng FTA. Các thị trường EU, Mỹ yêu cầu nghiêm ngặt về xuất xứ và tiêu chuẩn môi trường. Cơ chế CBAM của EU, quy định REACH, hệ thống LCA và tiêu chuẩn ISO 14001 buộc doanh nghiệp minh bạch chuỗi cung ứng, sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường.

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký LEFASO, cho biết: “Xu hướng sản xuất xanh là tất yếu để giữ vững kim ngạch xuất khẩu. Nhưng thách thức lớn nhất là đáp ứng tiêu chuẩn mới về tính bền vững và trách nhiệm xã hội từ EU, Mỹ”.

Việt Nam hiện đứng thứ 3 thế giới về sản xuất giày dép với 1,3 tỷ đôi mỗi năm, chiếm 5,4% thị phần toàn cầu.

Công nghiệp hỗ trợ: Giải pháp giảm phụ thuộc

Phát triển CNHT được Chính phủ ưu tiên để tháo gỡ khó khăn. Nghị định 111/2015/NĐ-CP và Nghị quyết 115/NQ-CP xác định da giày là ngành mũi nhọn, hướng tới nội địa hóa 75-80% vào năm 2025. Bộ Công Thương triển khai chương trình hỗ trợ, các địa phương như Bình Dương, Hưng Yên, Nam Định quy hoạch khu công nghiệp chuyên biệt phục vụ ngành.

Để giảm phụ thuộc nhập khẩu, cần các giải pháp đồng bộ và dài hạn:

Thứ nhất, đẩy mạnh sản xuất nguyên phụ liệu trong nước. Chính phủ áp dụng ưu đãi thuế, vốn vay, đất đai để thu hút đầu tư sản xuất da thuộc, vải kỹ thuật, keo dán sinh học, hóa chất chuyên dụng. Công ty TNHH Hóa dệt Hà Tây đã nội địa hóa 80-85% nguyên liệu, hợp tác hơn 30 đơn vị cung ứng, chứng minh hướng đi khả thi.

Thứ hai, LEFASO đề xuất hình thành tổ hợp CNHT tại ba miền, tập trung sản xuất da thuộc, đế giày, phụ kiện khuôn, có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn. Tại Bình Dương, khu công nghiệp cơ khí và CNHT do Tập đoàn Trường Hải (THACO) đầu tư là điểm sáng. Tỉnh này triển khai “Đề án phát triển cụm CNHT đến năm 2030” với 4 cụm, mỗi cụm 75 ha, trong đó một cụm chuyên cơ khí phục vụ da giày.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn. Doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ xử lý da thuộc tiên tiến, sản xuất vải kỹ thuật, keo dán sinh học đạt tiêu chuẩn quốc tế. Hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Thứ tư, kết nối doanh nghiệp FDI với chuỗi cung ứng nội địa là bước đi chiến lược. Doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu da giày nhưng chủ yếu dùng nguyên liệu nhập khẩu. Chính sách khuyến khích họ ưu tiên nguồn cung trong nước và hỗ trợ doanh nghiệp nội địa sẽ giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Thứ năm, đào tạo nhân lực chất lượng cao là nền tảng phát triển bền vững. Cần đẩy mạnh đào tạo kỹ thuật viên, kỹ sư về xử lý nguyên liệu, thiết kế và công nghệ sản xuất, đồng thời nâng cao kỹ năng quản lý chuỗi cung ứng, sản xuất xanh để đáp ứng yêu cầu quốc tế.

Thứ sáu, chuyển đổi sang sản xuất xanh và bền vững là yêu cầu bắt buộc. Trước áp lực CBAM và tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp cần công nghệ giảm phát thải, dùng nguyên liệu tái chế và minh bạch chuỗi cung ứng. Công ty TNHH MTV Catlongs tiên phong sử dụng nguyên liệu tái chế như vỏ trấu, vỏ đậu phộng sản xuất đế giày xuất khẩu sang châu Âu nhiều năm qua.
Với sự hỗ trợ của Chính phủ và nỗ lực doanh nghiệp, ngành đặt mục tiêu xuất khẩu 29 tỷ USD năm 2025, tỷ lệ nội địa hóa 75-80%, hướng tới 38-40 tỷ USD năm 2030.

Bùi Liên