Cán bộ Đoàn tiên phong xây dựng mô hình tái chế chất thải nông nghiệp bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với khối lượng chất thải nông nghiệp ngày càng gia tăng, bảo vệ môi trường và tái chế rác thải nông nghiệp được xác định là giải pháp then chốt nhằm thúc đẩy kinh tế xanh, hạn chế ô nhiễm nguồn nước, đất đai và không khí. Thanh niên, với sức trẻ, tinh thần xung kích và mạng lưới tổ chức rộng khắp, được xác định là lực lượng nòng cốt, cùng đội ngũ cán bộ Đoàn tiên phong triển khai các mô hình bảo vệ môi trường tại cơ sở.

Nội dung này được khẳng định trong cuốn Cẩm nang “Hướng dẫn cho cán bộ Đoàn xây dựng mô hình xử lý, tái chế, tái sử dụng chất thải hữu cơ, chất thải nông nghiệp, phụ phẩm nông nghiệp” – tài liệu mang tính định hướng và thực hành, nhằm hỗ trợ các tổ chức Đoàn tham gia giải quyết bài toán môi trường nông thôn theo hướng bền vững.

Chất thải nông nghiệp và những hệ lụy đáng lo ngại

Theo ước tính, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 157–160 triệu tấn chất thải nông nghiệp từ các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, tỷ lệ xử lý đúng quy trình hiện chỉ đạt khoảng 30–40%, khiến ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, đặc biệt tại khu vực nông thôn và các vùng ven sông.

Một trong những tác động nghiêm trọng nhất của chất thải nông nghiệp là ô nhiễm nguồn nước. Nước thải chứa nitơ, photpho từ phân bón dư thừa và hóa chất độc hại từ thuốc bảo vệ thực vật khi xả trực tiếp ra sông, kênh rạch làm gia tăng hiện tượng phú dưỡng, giảm oxy hòa tan, gây chết sinh vật thủy sinh. Hệ quả là suy giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước sinh hoạt của người dân nông thôn.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, lượng phân thải lớn từ gia súc, gia cầm chưa qua xử lý tiếp tục làm gia tăng áp lực lên môi trường nước mặt tại nhiều địa phương. Bên cạnh đó, việc lạm dụng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép khiến đất canh tác bị chua hóa, suy giảm vi sinh vật có lợi, làm giảm năng suất cây trồng và gia tăng chi phí sản xuất cho nông dân.

Ngoài ô nhiễm đất và nước, tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch vẫn phổ biến ở nhiều địa phương, thải ra khí metan và bụi mịn PM2.5, góp phần làm gia tăng phát thải khí nhà kính và ô nhiễm không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi.

Nhận diện đúng để xử lý hiệu quả

Cẩm nang nhấn mạnh, để xử lý hiệu quả chất thải nông nghiệp, trước hết cần nhận diện đúng bản chất từng loại. Chất thải nông nghiệp là các chất phát sinh từ hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, bao gồm cả chất thải hữu cơ và vô cơ. Trong khi đó, phụ phẩm nông nghiệp không đơn thuần là rác thải mà có thể trở thành nguồn tài nguyên nếu được tái sử dụng hợp lý, như làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu cho sản xuất năng lượng sinh khối.

Việc tái chế, xử lý hiệu quả chất thải nông nghiệp không chỉ góp phần cải thiện chất lượng môi trường và phục hồi đất canh tác mà còn giảm sự phụ thuộc vào phân bón và hóa chất công nghiệp, hướng tới mô hình nông nghiệp tuần hoàn.

Một trong những giải pháp cụ thể được Cẩm nang hướng dẫn là sản xuất men vi sinh bản địa (IMO). Đây là các nhóm vi sinh vật có lợi tồn tại tự nhiên trong môi trường địa phương, được thu thập và nhân nuôi bằng nguyên liệu sẵn có. Nhờ khả năng thích nghi cao, men vi sinh bản địa hỗ trợ cải thiện đất, nâng cao hiệu quả trồng trọt, chăn nuôi và xử lý chất thải hữu cơ theo hướng an toàn, bền vững.

Vai trò xung kích của thanh niên và cán bộ Đoàn

Bảo vệ môi trường là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó sự tham gia chủ động của thanh niên và cán bộ Đoàn có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa các giải pháp vào thực tiễn. Thông qua các chương trình như “Tuổi trẻ với môi trường xanh”, “Xây dựng nông thôn mới”, “Ngày Chủ nhật xanh”, lực lượng đoàn viên thanh niên đã trực tiếp tham gia thu gom, phân loại và xử lý rác thải nông nghiệp tại nhiều địa phương.

Không chỉ tham gia lao động môi trường, thanh niên còn giữ vai trò truyền thông, hướng dẫn người dân phân loại rác tại nguồn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để ủ phân hữu cơ thay vì đốt bỏ, góp phần giảm phát thải và cải thiện cảnh quan nông thôn.

Đối với cán bộ Đoàn, đây là lực lượng nòng cốt trong việc tổ chức, điều phối và giám sát các mô hình xử lý, tái chế chất thải nông nghiệp. Thông qua tập huấn, truyền thông và xây dựng mô hình điểm, cán bộ Đoàn từng bước nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của đoàn viên và cộng đồng, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh trong sản xuất nông nghiệp.

Lê Long