Xây dựng Yên Tử trở thành điểm đến của cộng đồng Phật tử và du khách toàn cầu

Năm 2026 được xác định là “Năm Du lịch Yên Tử”, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hành trình phát huy giá trị Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc sau khi được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới. Tại Lễ khai hội Xuân Ngọa Vân 2026, phóng viên đã trao đổi với ông Mai Vũ Tuấn – Trưởng ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử về định hướng đưa Yên Tử vượt ra khỏi phạm vi một điểm hành hương trong nước để từng bước trở thành điểm đến của cộng đồng Phật tử và du khách toàn cầu.

PV: Sau khi được UNESCO ghi danh, định hướng phát triển Yên Tử trong giai đoạn mới được đặt ra như thế nào, thưa ông?

Ông Mai Vũ Tuấn: Danh hiệu Di sản Thế giới vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm. Trước đây, công tác bảo tồn được thực hiện theo tiêu chuẩn di tích quốc gia đặc biệt; còn hiện nay, yêu cầu quản lý phải tiệm cận chuẩn mực quốc tế, với cách tiếp cận bài bản và dài hạn hơn.

Trong bối cảnh đó, Yên Tử không chỉ hướng tới khách nội địa mà cần được định vị là điểm dừng chân quan trọng trong chuỗi hành hương Phật giáo khu vực và thế giới. Đây là cái nôi của Thiền phái Trúc Lâm – dòng Phật giáo mang đậm bản sắc Việt Nam, kết tinh tinh thần nhập thế, hòa hợp và gắn bó với dân tộc. Chính chiều sâu tư tưởng và lịch sử ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng của Yên Tử trên bản đồ Phật giáo toàn cầu.

PV: Sau khi được ghi danh, lượng khách đến Yên Tử có sự thay đổi ra sao?

Ông Mai Vũ Tuấn: Hiệu ứng từ danh hiệu Di sản Thế giới thể hiện rõ qua số liệu thống kê. Trong 9 ngày Tết (tính đến hết mùng 6), Yên Tử đón khoảng 170.000 lượt khách; riêng ngày cao điểm mùng 5 đạt khoảng 45.000 lượt, tăng hơn 200% so với cùng kỳ các năm trước.

Hiện bình quân mỗi ngày khu di tích đón khoảng 10.000 lượt khách; một số điểm trong hệ thống đạt khoảng 3.000 lượt/ngày. Tính từ đầu năm đến nay, tổng lượng khách tại các di tích do đơn vị quản lý đã đạt khoảng 500.000 lượt người.

Bên cạnh hiệu ứng truyền thông từ danh hiệu UNESCO, những tín hiệu tích cực đầu năm còn đến từ chính sách hỗ trợ du khách. Tỉnh Quảng Ninh thực hiện hoãn thu phí tham quan di sản trong 3 năm; đơn vị quản lý dịch vụ tại khu Tùng Lâm miễn phí trông giữ xe, góp phần giảm chi phí cho người dân và du khách hành hương. Cùng với việc tổ chức lễ hội quy mô lớn hơn và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, cộng đồng địa phương, mùa du lịch năm nay được đánh giá là sôi động, tạo nền tảng thuận lợi cho mục tiêu phát triển bền vững gắn với bảo tồn di sản.

PV: Trước sự gia tăng nhanh chóng của lượng khách, công tác quản lý được đổi mới như thế nào?

Ông Mai Vũ Tuấn: Chúng tôi xác định phải nâng cao năng lực quản trị theo hướng hiện đại và minh bạch. Thay cho phương thức kiểm soát truyền thống, Ban Quản lý đã ứng dụng hệ thống camera AI để giám sát, đếm lưu lượng khách ra vào theo thời gian thực. Sau mùa lễ hội, dự kiến sẽ triển khai kiểm soát bằng căn cước công dân quét tự động.

Ứng dụng công nghệ không chỉ giúp thống kê chính xác mà còn hỗ trợ điều tiết lượng khách, bảo đảm an ninh, an toàn và đáp ứng các yêu cầu về bảo hiểm. Đây là bước đi quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số, hướng tới quản trị di sản trên nền tảng dữ liệu.

PV: Danh hiệu UNESCO đặt ra yêu cầu gì mới trong công tác bảo tồn và bảo vệ môi trường?

Ông Mai Vũ Tuấn: Thực tế, bảo tồn và bảo vệ môi trường đã được chú trọng từ trước. Tuy nhiên, khi di sản được nhìn nhận ở tầm vóc toàn cầu, tiêu chuẩn đặt ra cao hơn, đòi hỏi phải cập nhật các thông lệ quốc tế và chủ động ứng dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật.

Chúng tôi quan niệm đây là “di sản sống”, nghĩa là vừa gìn giữ giá trị gốc, vừa bảo đảm sự tiếp nối trong đời sống đương đại. Đối với các yếu tố văn hóa phi vật thể, việc thực hành, trao truyền trong cộng đồng giữ vai trò then chốt để duy trì sức sống lâu dài của di sản.

PV: Đâu là những nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực hóa mục tiêu đưa Yên Tử trở thành điểm hành hương toàn cầu?

Ông Mai Vũ Tuấn: Tỉnh Quảng Ninh đang xây dựng các đề án tổng thể về bảo tồn và phát huy giá trị di sản thế giới, trong đó phân định rõ vai trò của Nhà nước, Giáo hội và doanh nghiệp.

Nhà nước tập trung hoàn thiện hạ tầng giao thông, viễn thông và công nghệ thông tin nhằm tăng cường kết nối; Giáo hội chú trọng bảo tồn không gian tâm linh và giá trị tôn giáo cốt lõi; doanh nghiệp phát triển dịch vụ du lịch văn hóa – tâm linh phù hợp với tiêu chí bảo tồn.

Mục tiêu không dừng lại ở việc gia tăng số lượng khách, mà là nâng tầm vị thế Yên Tử – từ một trung tâm tín ngưỡng quốc gia trở thành không gian tâm linh có sức lan tỏa quốc tế, góp phần quảng bá bản sắc văn hóa và triết lý Phật giáo Việt Nam ra thế giới.

Lê Long