Văn hóa kinh doanh phải trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi

Nhân Diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 diễn ra ngày 8/11 tại Hà Nội, ông Hồ Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam (VNABC), Trưởng Ban Tổ chức triển khai Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam” (BTC 248), chia sẻ về định hướng này trong giai đoạn 2026-2035.

Nhìn lại 10 năm triển khai Ngày Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam và Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam”, ông đánh giá thế nào về những kết quả đạt được và những hạn chế trong việc đưa văn hóa doanh nghiệp vào thực tiễn?

Mười năm qua là chặng đường xây dựng nền tảng, nâng cao nhận thức và tạo dựng sự đồng thuận trong cộng đồng doanh nghiệp về vai trò của văn hóa trong kinh doanh. Từ chỗ văn hóa doanh nghiệp chủ yếu được nhìn nhận như một yếu tố mang tính định hướng, đến nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm đưa các giá trị văn hóa vào quản trị và chiến lược phát triển.

Một dấu mốc là Bộ tiêu chí Văn hóa kinh doanh Việt Nam được ban hành năm 2021. Bộ tiêu chí tạo cơ sở để đánh giá, xét chọn và tôn vinh doanh nghiệp đạt chuẩn, đồng thời giúp doanh nghiệp tự rà soát, nhận diện những nội dung cần cải thiện trong quá trình hoạt động.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và thực hành vẫn còn. Ở một số nơi, văn hóa doanh nghiệp vẫn được hiểu tương đối hẹp, chủ yếu thể hiện qua khẩu hiệu, quy tắc ứng xử hoặc các hoạt động phong trào.

Nếu doanh nghiệp đề cao sự minh bạch nhưng thiếu minh bạch trong quản trị; đề cao trách nhiệm nhưng không thực hiện đầy đủ cam kết với người lao động, khách hàng và đối tác thì giá trị công bố khó tạo được niềm tin. Vì vậy, thách thức của giai đoạn tiếp theo là chuyển từ xây dựng nền tảng sang thực hành thực chất, có công cụ đánh giá và kết quả có thể kiểm chứng.

Doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu để chuyển các giá trị văn hóa thành kết quả cụ thể, thưa ông?

Tôi cho rằng điểm xuất phát phải là văn hóa lãnh đạo. Người đứng đầu cần thực sự coi trọng các giá trị mà doanh nghiệp lựa chọn, thể hiện những giá trị đó trong quyết định và cách điều hành. Nếu lãnh đạo không nêu gương thì rất khó yêu cầu đội ngũ thực hành văn hóa một cách nhất quán.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần đưa các giá trị văn hóa vào hệ thống quản trị, từ chiến lược, quy chế nội bộ, quy trình vận hành đến đánh giá hiệu quả công việc. Chẳng hạn, nếu lựa chọn minh bạch và liêm chính làm chuẩn mực, doanh nghiệp phải cụ thể hóa bằng quy trình ra quyết định, công khai thông tin, kiểm soát xung đột lợi ích và cơ chế tiếp nhận phản ánh. Nếu coi trọng con người, điều đó phải thể hiện trong chính sách nhân sự, môi trường làm việc, cơ hội phát triển và cách giải quyết những vấn đề phát sinh với người lao động.

Khi được thực hành nhất quán, văn hóa tạo ra những giá trị thiết thực. Sự liêm chính và minh bạch giúp củng cố niềm tin của khách hàng, đối tác và nhà đầu tư. Tinh thần hợp tác, trách nhiệm và tôn trọng giúp nâng cao hiệu quả phối hợp, hạn chế xung đột nội bộ. Văn hóa đổi mới khuyến khích sáng kiến, cải tiến sản phẩm và phương thức kinh doanh.

Ông có thể cho biết, khung hành động phát triển Văn hóa kinh doanh Việt Nam giai đoạn 2026-2035 theo cấu trúc 9-4-2 có điểm mới gì?

Nếu giai đoạn 2016–2025 tập trung xây dựng nhận thức, xác lập hệ giá trị và chuẩn mực, thì giai đoạn 2026–2035 cần chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện. Khung hành động 9–4–2 được thiết kế theo hướng đó, gồm chín cấu phần nền tảng và công cụ, bốn chương trình hành động và hai đề án định hướng phát triển.

Chín cấu phần gồm: Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam; Bộ đo Văn hóa kinh doanh doanh nghiệp; VBCI-Local, công cụ hướng tới đánh giá và thúc đẩy hệ sinh thái văn hóa kinh doanh địa phương; Trust Index - Chỉ số niềm tin; Hộ chiếu Văn hóa kinh doanh; Đại sứ Văn hóa kinh doanh; Sách trắng Văn hóa kinh doanh; VBN GLOBAL - Mạng lưới Doanh nhân, Doanh nghiệp Việt Nam Toàn cầu; và Liên minh chiến lược triển khai hành động giai đoạn 2026–2035.

Bốn chương trình hành động tập trung vào doanh nghiệp thực hành và tạo giá trị; địa phương phát triển hệ sinh thái; doanh nhân Việt Nam toàn cầu cùng hành động; xây dựng và vận hành Liên minh chiến lược. Hai đề án định hướng là xây dựng văn hóa kinh doanh Việt Nam trở thành trụ cột chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp quốc gia; và xây dựng văn hóa kinh doanh trở thành nền tảng phát triển bền vững cho các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Điểm mới của khung hành động là kết nối hệ giá trị với công cụ đánh giá, mạng lưới phối hợp và chương trình thực thi. Trong đó, Bộ đo Văn hóa kinh doanh doanh nghiệp và các công cụ như Trust Index hướng tới hỗ trợ nhận diện, đánh giá mức độ thực hành văn hóa; VBCI-Local mở rộng phạm vi đánh giá từ từng doanh nghiệp sang hệ sinh thái địa phương.

Mục tiêu không phải tạo thêm thủ tục hay hình thức đánh giá, mà là giúp doanh nghiệp nhận diện mình đang ở đâu, cần cải thiện điều gì và có công cụ để theo dõi tiến bộ. Khi chuẩn mực văn hóa được cụ thể hóa thành yêu cầu quản trị và tiêu chí thực hành, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để biến cam kết thành hành động.

Để Khung hành động 9–4–2 đi vào thực tiễn, theo ông, cần cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm như thế nào giữa Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan?

Xây dựng văn hóa kinh doanh không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay tổ chức. Đây là quá trình cần sự tham gia của Nhà nước, các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp, giới chuyên gia, cơ quan báo chí và cả mạng lưới doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài.

Nhà nước có vai trò hoàn thiện thể chế, chính sách và môi trường kinh doanh minh bạch, nhất quán; tạo điều kiện để các chuẩn mực về đạo đức, trách nhiệm và văn hóa được thực thi. Các hiệp hội cần làm tốt vai trò kết nối, hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công cụ và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Cơ quan báo chí tiếp tục truyền thông, phát hiện và lan tỏa những mô hình tốt, đồng thời phản ánh những vấn đề cần khắc phục trong thực hành văn hóa kinh doanh.

Về phía doanh nghiệp, trách nhiệm trước hết thuộc về người đứng đầu. Mỗi doanh nghiệp cần lựa chọn hệ giá trị phù hợp với định hướng phát triển, cụ thể hóa thành quy tắc và quy trình quản trị, đồng thời bảo đảm các cam kết được thực hiện trong thực tế.

Trong giai đoạn 2026–2035, Liên minh chiến lược triển khai hành động sẽ là một cơ chế kết nối các nguồn lực và chủ thể tham gia. Khung hành động chỉ phát huy hiệu quả khi từng cấu phần được chuyển thành công việc cụ thể, có đơn vị thực hiện và có khả năng kiểm chứng.