PGS.TS Bùi Thị An: Trao quyền để thanh niên trở thành trung tâm của chuyển đổi xanh
Trong khuôn khổ Lễ tổng kết Dự án P2ACE (Hợp tác hành động ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường) do Trường Cao đẳng Kinh tế Công nghiệp Hà Nội phối hợp với ActionAid Quốc tế tại Việt Nam, Quỹ hỗ trợ Chương trình Dự án an sinh xã hội Việt Nam (AFV), Học viện Báo chí và Tuyên truyền và Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức ngày 26/2/2026 tại Hà Nội, PGS.TS Bùi Thị An đã chia sẻ nhiều quan điểm sâu sắc về vai trò của thanh niên trong ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.
Theo PGS.TS Bùi Thị An, biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp và ngày càng rõ nét tới đời sống kinh tế – xã hội. “Điều quan trọng không phải là lo sợ, mà là chủ động thích ứng”, bà nhấn mạnh, đồng thời cho rằng cách tiếp cận phù hợp hiện nay là chuyển từ tâm thế bị động sang hành động cụ thể, bền bỉ và có định hướng dài hạn.
Trong bối cảnh đó, thanh niên được nhìn nhận là lực lượng giàu nhiệt huyết và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ. Từ các hoạt động trồng cây, thu gom – phân loại rác, tái chế chất thải đến tham gia các diễn đàn, tọa đàm góp ý chính sách, nhiều bạn trẻ đã thể hiện rõ trách nhiệm đối với môi trường sống. Các câu lạc bộ môi trường trong trường học từng bước vượt qua tính phong trào, góp phần hình thành thói quen sống xanh trong cộng đồng sinh viên.
Dù vậy, theo PGS.TS Bùi Thị An, tiềm năng của thanh niên vẫn chưa được khai mở toàn diện. Bà cho rằng cơ chế hiện nay chưa tạo đủ điều kiện để các bạn trẻ chủ động đề xuất sáng kiến và tham gia sâu vào quy trình hoạch định chính sách. “Nếu được trao quyền tham gia từ khâu lập kế hoạch, quy hoạch đến triển khai dự án, đồng thời có cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp, thanh niên hoàn toàn có thể tạo nên những chuyển biến rõ rệt”, bà phân tích.
Ở góc độ huy động nguồn lực xã hội cho thích ứng với biến đổi khí hậu, bà chỉ ra rằng điểm nghẽn không nằm ở việc thiếu nguồn vốn mà ở thiết kế chính sách. Lĩnh vực môi trường thường có mức độ rủi ro cao, trong khi lợi ích mang lại chủ yếu là dài hạn. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế ổn định, minh bạch và đủ hấp dẫn để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Khi khung pháp lý rõ ràng và rủi ro được kiểm soát, nguồn lực từ khu vực tư nhân và cộng đồng sẽ được khơi thông hiệu quả hơn.
Liên quan đến việc triển khai Kế hoạch Hành động Quốc gia về tăng cường quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2025–2030, đặc biệt là xây dựng các vùng phát thải thấp tại đô thị lớn, PGS.TS Bùi Thị An cho rằng thanh niên không nên tự giới hạn vai trò của mình.
Trước hết, các bạn trẻ cần tiên phong thay đổi hành vi theo hướng thân thiện môi trường như lựa chọn phương tiện ít phát thải, tiết kiệm năng lượng, duy trì thói quen phân loại rác và tích cực trồng cây xanh. Theo bà, chính những hành động thiết thực, được duy trì lâu dài sẽ tạo nền tảng cho tiến trình chuyển đổi xanh.
Song song với đó, thanh niên cần phát huy vai trò giám sát và phản biện chính sách. Thực tiễn cuộc sống là cơ sở quan trọng để đánh giá mức độ phù hợp và hiệu quả của các quy định. Khi mạnh dạn góp ý, đề xuất điều chỉnh bất cập và yêu cầu minh bạch thông tin môi trường, thanh niên đang góp phần hoàn thiện thể chế theo hướng sát thực tế và công bằng hơn. Với lợi thế về sự khách quan và tinh thần trách nhiệm, tiếng nói của thế hệ trẻ có sức thuyết phục lớn trong xã hội.
PGS.TS Bùi Thị An cũng nhấn mạnh, ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của toàn xã hội. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, mở rộng không gian để thanh niên phát huy sáng kiến và tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng, thực thi chính sách. Về phía mình, thế hệ trẻ phải chủ động dấn thân, hành động một cách chuyên nghiệp và bền bỉ. Khi được trao quyền và đặt đúng vị trí, thanh niên sẽ trở thành lực lượng nòng cốt, thúc đẩy chuyển đổi xanh và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
Dự án P2ACE (Hợp tác hành động ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường) đã đạt được nhiều kết quả nổi bật trên ba hợp phần trọng tâm.
Ở hợp phần Giáo dục môi trường, dự án xây dựng 01 nền tảng học trực tuyến với 03 module về Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs), Biến đổi khí hậu và Chuyển đổi số; tổ chức 524 tiết học trực tiếp và trực tuyến tại 134 trường đại học, THPT, THCS; thu hút gần 25.000 thanh niên hoàn thành khóa học. Đây là nền tảng quan trọng nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức về phát triển bền vững cho giới trẻ.
Hợp phần Sáng kiến và hành động do thanh niên lãnh đạo ghi nhận 41 nhóm Thanh niên vì Phát triển bền vững (Y4SDGs) được thành lập, triển khai 41 sáng kiến, mang lại lợi ích cho gần 5.000 thanh niên và cư dân ASEAN. Nhiều mô hình thiết thực được triển khai như hạn chế sử dụng túi ni-lon tại Xuân Mai (Hà Nội), giúp 30% người dân giảm sử dụng sau 6 tháng; phong trào “Ngày Chủ nhật Xanh” thu gom hàng trăm kg rác tái chế; các câu lạc bộ sáng tạo xanh tổ chức hàng chục hoạt động, workshop và trao hơn 1.000 phần quà từ vật liệu tái chế.
Ở hợp phần Truyền thông và vận động chính sách, dự án tổ chức 03 chuyến trao đổi kinh nghiệm trong ASEAN, 02 hội thảo chính sách tại Việt Nam và hỗ trợ 06 thanh niên tham gia các diễn đàn khu vực, quốc tế, góp phần tăng cường tiếng nói của thanh niên trong hành động vì khí hậu.
Lê Long
