Nhìn lại 800 năm Vương triều Trần: Giá trị lịch sử vượt thời gian

Nhân kỷ niệm 800 năm sáng lập Vương triều Trần (1226–2026), Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Vương triều Trần: Tầm vóc lịch sử và giá trị thời đại” do Viện Trần Nhân Tông, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Hội đồng họ Trần Việt Nam phối hợp tổ chức như một hoạt động khoa học trọng điểm, nhằm nhìn nhận một cách hệ thống vai trò, vị thế và những giá trị bền vững của triều đại Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Không chỉ là dịp tổng kết quá khứ, hội thảo hướng tới mục tiêu quan trọng hơn: luận giải những giá trị lịch sử của Vương triều Trần để rút ra bài học có ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong bối cảnh hiện nay.

Vương triều Trần – Đỉnh cao bản lĩnh dựng nước và giữ nước

Phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng, PGS.TS Trần Đình Nhã, Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam nhấn mạnh: sự ra đời của Vương triều Trần cách đây 800 năm đã mở ra một giai đoạn phát triển đặc biệt rực rỡ và vẻ vang của lịch sử Việt Nam. Dưới triều Trần, Đại Việt không chỉ giữ vững nền độc lập, chủ quyền mà còn từng bước khẳng định vị thế của một quốc gia có bản lĩnh và trí tuệ trong khu vực.

Theo Trung tướng Trần Đình Nhã, ba lần chiến thắng quân xâm lược Nguyên – Mông trong thế kỷ XIII là minh chứng tiêu biểu cho sức mạnh tổng hợp của Đại Việt thời Trần. Những thắng lợi này không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà phản ánh sâu sắc ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết toàn dân và năng lực lãnh đạo, chỉ huy xuất sắc của triều đại.

Các sự kiện như Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ hay chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã kết tinh tư tưởng “trên dưới một lòng”, thể hiện trình độ tổ chức chiến tranh nhân dân và nghệ thuật quân sự đạt đến đỉnh cao của thời đại. Đây là nền tảng quan trọng tạo nên “Hào khí Đông A” – biểu tượng tinh thần xuyên suốt lịch sử dân tộc.

Giá trị trị quốc và mô hình quản trị của Đại Việt thời Trần

Từ góc độ khoa học lịch sử, PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh,Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông (ĐHQG Hà Nội) cho rằng, Vương triều Trần không chỉ là triều đại của những chiến công hiển hách, mà còn là một đỉnh cao về tổ chức nhà nước và quản trị quốc gia trong lịch sử trung đại Việt Nam.

Nhà Trần đã xây dựng một mô hình quân chủ tập quyền có tính linh hoạt cao, tiêu biểu là chế độ Thái thượng hoàng – sáng tạo chính trị độc đáo, bảo đảm sự kế thừa quyền lực ổn định và chuyển giao kinh nghiệm trị quốc hiệu quả. Mô hình này góp phần hạn chế xung đột nội bộ và tăng cường năng lực ứng phó của nhà nước trước những thách thức lớn.

Bên cạnh đó, triều Trần đặc biệt coi trọng yếu tố con người, đề cao việc sử dụng hiền tài, không câu nệ xuất thân, kết hợp hài hòa giữa hoàng tộc và đội ngũ quan lại từ nhiều tầng lớp xã hội. Sự gắn kết giữa quyền lực trung ương và tính tự quản của làng xã đã tạo nên sức mạnh nội sinh bền vững, giúp xã hội Đại Việt duy trì ổn định lâu dài.

Trong đối nội và đối ngoại, nhà Trần thể hiện tư duy mềm dẻo nhưng kiên định nguyên tắc, kết hợp quốc phòng, ngoại giao và phát triển kinh tế – xã hội, qua đó giữ vững độc lập, đồng thời tạo môi trường hòa bình cho đất nước phát triển.

Giá trị lịch sử của Vương triều Trần trong sự nghiệp phát triển đất nước hôm nay

Theo PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, hội thảo kỷ niệm 800 năm Vương triều Trần không chỉ có ý nghĩa học thuật, mà còn góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho công tác bảo tồn và phát huy di sản lịch sử – văn hóa gắn với triều đại này, phục vụ giáo dục truyền thống và bồi đắp lòng yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Các tham luận tại hội thảo tập trung làm rõ bốn nhóm vấn đề lớn: vị trí của Vương triều Trần trong diễn trình lịch sử; vấn đề cương vực, ngoại giao và chiến tranh vệ quốc; mô hình quản trị và phát triển đất nước; cùng các giá trị văn hóa, tư tưởng và tôn giáo. Qua đó, hình ảnh nhà Trần được nhận diện như một triều đại tiêu biểu về cả sức mạnh vật chất lẫn chiều sâu tinh thần.

Việc nghiên cứu và phát huy các giá trị lịch sử của Vương triều Trần không nhằm hoài niệm quá khứ, mà để rút ra những bài học có giá trị thời đại: xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân; đề cao trách nhiệm và bản lĩnh của người đứng đầu; kết hợp hài hòa giữa sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thần; phát triển đất nước trên nền tảng ổn định, nhân văn và bền vững.

Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, những giá trị được hun đúc từ thời Vương triều Trần tiếp tục là nguồn lực tinh thần quan trọng, góp phần soi sáng con đường xây dựng một quốc gia hùng cường, thịnh vượng và giàu bản sắc.

Lê Minh