Khẳng định vai trò kiến trúc trong phát triển nhà ở xã hội bền vững

Trong bối cảnh phát triển nhà ở xã hội trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an sinh và ổn định thị trường bất động sản, Cuộc thi “Ý tưởng thiết kế mẫu Nhà ở xã hội – Hướng tới giải pháp bền vững” đã mang đến nhiều gợi mở thiết thực cho công tác chuẩn hóa thiết kế, giảm chi phí đầu tư và rút ngắn thời gian triển khai dự án. Qua đó, mở rộng dư địa để doanh nghiệp tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn vào phân khúc nhà ở xã hội.

Lễ trao giải Cuộc thi “Ý tưởng thiết kế mẫu Nhà ở xã hội – Hướng tới giải pháp bền vững”, do Tạp chí Kiến trúc tổ chức, diễn ra ngày 10/1/2026, đã khép lại một hoạt động chuyên môn có ý nghĩa đối với quá trình tìm kiếm lời giải bền vững cho bài toán nhà ở xã hội tại Việt Nam.

Là hoạt động trọng tâm của Hội Kiến trúc sư Việt Nam trong năm 2025, cuộc thi thể hiện rõ vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội của đội ngũ kiến trúc sư trước những vấn đề an sinh cấp thiết. Đồng thời, đây cũng là dịp phát huy trí tuệ, tinh thần sáng tạo của lực lượng kiến trúc sư, đặc biệt là thế hệ trẻ, trong việc đóng góp các giải pháp thiết thực phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

Cuộc thi được tổ chức trên cơ sở thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 120/TB-VPCP ngày 18/3/2025 và Thông báo số 419/TB-VPCP ngày 12/8/2025. Trọng tâm của cuộc thi là tìm kiếm các ý tưởng thiết kế mẫu nhà ở xã hội theo hướng ưu tiên công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo đảm tính thích dụng, kinh tế và khả năng triển khai trong điều kiện thực tế của các địa phương.

Một trong những giá trị cốt lõi được nhấn mạnh là định hướng hình thành các mẫu thiết kế điển hình, lấy căn hộ ở làm đơn vị thành phần, có khả năng linh hoạt tổ hợp thành các đơn nguyên, nhóm nhà, cụm nhà ở hoặc khu đô thị. Cách tiếp cận này tạo nền tảng cho việc chuẩn hóa thiết kế, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, đồng thời góp phần tiết kiệm chi phí và nguồn lực xã hội trong triển khai các dự án nhà ở xã hội.

Thông qua cuộc thi, vai trò của kiến trúc trong thúc đẩy công nghiệp hóa xây dựng được thể hiện rõ nét. Nhiều phương án dự thi đã đề xuất các giải pháp mô-đun hóa, xây dựng hàng loạt, thi công nhanh, ứng dụng vật liệu và công nghệ mới, góp phần giảm giá thành nhưng vẫn bảo đảm chất lượng không gian sống. Cuộc thi cũng trở thành diễn đàn kết nối giữa kiến trúc sư, đơn vị tư vấn, chủ đầu tư, nhà thầu thi công, nhà sản xuất vật liệu và các đơn vị nghiên cứu công nghệ.

Bên cạnh yếu tố kinh tế và kỹ thuật, các phương án dự thi được khuyến khích chú trọng đến giá trị nhân văn và bản sắc kiến trúc. Nhiều đồ án đã nghiên cứu kỹ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và văn hóa vùng miền, đưa ra các giải pháp tổ chức không gian linh hoạt, thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai. Điều này cho thấy tư duy phát triển nhà ở xã hội đang từng bước chuyển từ “đủ ở” sang “ở tốt”, hướng tới nâng cao chất lượng sống bền vững cho người dân.

Được phát động ngày 26/9/2025 tại Festival Kiến trúc sư trẻ toàn quốc lần thứ X – Huế 2025, cuộc thi đã thu hút sự quan tâm rộng rãi của xã hội và sự tham gia tích cực của cộng đồng kiến trúc sư trong và ngoài nước. Sau hai tháng, Ban Tổ chức tiếp nhận 69 phương án dự thi đến từ 59 đơn vị, phản ánh sức lan tỏa của một đề bài gắn chặt với nhu cầu thực tiễn.

Trong các ngày 23–25/12/2025, Hội đồng thi tuyển gồm các chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ Bộ Xây dựng, Hội Kiến trúc sư Việt Nam và các lĩnh vực khoa học – công nghệ liên quan đã tiến hành chấm chọn nghiêm túc, khách quan. Kết quả, Ban Tổ chức đã lựa chọn 7 giải Nhất, 8 giải Nhì, 8 giải Ba và 21 giải Khuyến khích cho các phương án tiêu biểu.

Đánh giá về chất lượng cuộc thi, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thi tuyển ghi nhận tinh thần nghiên cứu nghiêm túc, sáng tạo của các đơn vị dự thi. Nhiều phương án đạt giải thể hiện sự đa dạng về loại hình nhà ở, có khả năng ứng dụng linh hoạt cho nhiều vùng miền, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và giữ gìn bản sắc.

Đáng chú ý, các ý tưởng đạt giải sẽ là cơ sở để Bộ Xây dựng tiếp tục nghiên cứu, triển khai thiết kế mẫu và thiết kế điển hình, áp dụng rộng rãi tại các địa phương. Qua đó góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian và chi phí, sớm đưa các dự án nhà ở xã hội vào triển khai thực tế theo tinh thần Nghị quyết số 201/2025/QH15 của Quốc hội.

Với ý nghĩa đó, cuộc thi không chỉ là hoạt động chuyên môn, mà còn là minh chứng rõ nét cho vai trò của kiến trúc trong việc đồng hành cùng chính sách, doanh nghiệp và xã hội, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bao trùm.

Lê Long