ESG trong lĩnh vực Ngân hàng: Từ chuẩn mực quản trị đến lợi thế cạnh tranh dài hạn

Với vai trò là kênh dẫn vốn chủ lực, ngành ngân hàng là một mắt xích quan trọng trong lộ trình cung cấp hàng hóa xanh ra thị trường. Với tiêu chuẩn ESG của nhiều thị trường, hàng hóa chưa đáp ứng tiêu chuẩn xanh có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng, nên các khách hàng vay vốn của ngân hàng cũng cần được đồng hành trong quá trình chuyển đổi. Bài viết điểm lại bốn mảng thực hành, bao gồm quản trị - môi trường - xã hội - công bố thông tin, qua số liệu của một số ngân hàng, từ đó gợi mở những hướng đi tiếp theo của ngành.

Khung chính sách tạo nền cho thực hành ESG

Hành lang chính sách cho tài chính xanh được xây dựng từng bước. Ngày 24/3/2015, Ngân hàng Nhà nước ban hành Chỉ thị 03/CT-NHNN về thúc đẩy tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường – xã hội trong cấp tín dụng. Thông tư 17/2022/TT-NHNN (tháng 12/2022) tiếp tục quy định về quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng, và các sổ tay hướng dẫn về tín dụng xanh, đánh giá rủi ro môi trường – xã hội được ban hành vào tháng 5/2025. Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh (tháng 6/2026), dư nợ đã được đánh giá rủi ro môi trường – xã hội chiếm gần 28% tổng dư nợ nền kinh tế. Khung chính sách này đã cho các ngân hàng thương mại một cơ sở chung để đưa ESG vào các quy trình nghiệp vụ.

Quản trị (G): ESG có đầu mối và cơ cấu riêng

Điểm chung của các ngân hàng lớn là thiết lập bộ máy chuyên trách cho ESG, dù cách thức tổ chức có thể khác nhau. Vietcombank phê duyệt thành lập Ủy ban Phát triển bền vững trực thuộc Hội đồng quản trị; Ủy ban đã họp phiên đầu tiên trong quý II/2026 với các ưu tiên là cải thiện thực hành theo bộ chỉ số VNSI và phát triển dữ liệu ESG. BIDV thành lập Ban Chỉ đạo ESG cùng Ban Quản lý dự án, và triển khai Chiến lược phát triển bền vững và thực hành ESG giai đoạn 2026–2030 trên ba trụ cột Môi trường – Xã hội – Quản trị. VietinBank có Bộ phận Điều phối ESG và Tài chính Bền vững, đồng thời bố trí nhân sự chuyên trách ESG tại các chi nhánh trên toàn quốc. VPBank xây dựng khung quản trị rủi ro ESG theo chuẩn quốc tế.

Mỗi ngân hàng chọn một mô hình tổ chức riêng – Ủy ban cấp Hội đồng quản trị, Ban chỉ đạo hay Bộ phận điều phối – nhưng cùng hướng tới mục tiêu gắn ESG với kế hoạch kinh doanh và quản trị rủi ro.

Môi trường (E): Từ tín dụng xanh đến vận hành và sản phẩm

Tín dụng xanh là mảng thể hiện số liệu rõ ràng nhất: đến hết quý II/2026, tổng dư nợ trên toàn hệ thống các ngân hàng thương mại đạt trên 856 nghìn tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Trong giai đoạn 2017- 2025, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 20%/năm. Ở cấp độ ngân hàng, BIDV công bố đạt gần 87.600 tỷ đồng (tháng 10/2026), VietinBank gần 56.000 tỷ đồng (tháng 7/2026), Vietcombank khoảng 41.500 tỷ đồng (cuối năm 2025) và VPBank khoảng 39.052 tỷ đồng (cuối năm 2025).

Tuy vậy, trụ cột môi trường rộng hơn tín dụng. Techcombank ra mắt bộ đôi thẻ thanh toán và thẻ tín dụng Visa Eco, được giới thiệu là sản phẩm đầu tiên tại Việt Nam theo dõi dấu chân carbon của người dùng, và được vinh danh trong Top 10 Net Zero Việt Nam 2026 (ngày 8/7/2026). Chiến lược của BIDV cũng đặt mục tiêu giảm thiểu tác động môi trường từ hoạt động nội bộ, song song với vai trò dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực xanh.

Xã hội (S): Từ an sinh đến tài chính toàn diện

Các ngân hàng lớn duy trì chương trình an sinh xã hội với quy mô lớn, tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực hỗ trợ khắc phục thiên tai, bão lũ; y tế và chăm sóc sức khoẻ; giáo dục và khuyến học; tài trợ cho các quỹ địa phương nhằm xóa nhà tạm, hỗ trợ hộ nghèo và cận nghèo... Giai đoạn 2020 - 2025, Vietcombank dành hơn 2.800 tỷ đồng cho các hoạt động an sinh xã hội, từ xây dựng nhà ở cho người nghèo đến khắc phục hậu quả thiên tai. VietinBank dành trên 600 tỷ đồng trong năm 2025 và 146 tỷ đồng trong 5 tháng đầu năm 2026; BIDV dành hơn 500 tỷ đồng trong năm 2025 cho an sinh xã hội.

Bên cạnh an sinh, trụ cột xã hội còn gồm tài chính toàn diện và chất lượng dịch vụ. BIDV xác định khách hàng là trung tâm và thúc đẩy tài chính toàn diện; Agribank gắn tài chính toàn diện với mục tiêu xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.

Công bố thông tin và ghi nhận từ thị trường

Minh bạch thông tin là cách để ESG được kiểm chứng. Vietcombank từng bước chuẩn hóa báo cáo phát triển bền vững theo GRI và TCFD. VPBank là ngân hàng tiên phong tại Việt Nam công bố thông tin tài chính liên quan đến khí hậu theo chuẩn TCFD, và Báo cáo Phát triển bền vững 2025 của ngân hàng này có 15 chỉ tiêu ESG trọng yếu được KPMG đảm bảo độc lập có giới hạn.

Ở phía thị trường, Forbes Việt Nam lần đầu công bố danh sách Top 50 Doanh nghiệp Dẫn đầu về ESG năm 2026, với sự tham gia độc lập của SGS Việt Nam trong quá trình đánh giá; nhóm ngân hàng có HDBank, Vietcombank, Agribank, BIDV và MB. Trong rổ chỉ số Phát triển bền vững Việt Nam (VNSI), Vietcombank và BIDV cùng ghi danh Top 20 năm thứ ba liên tiếp, còn Techcombank đã được đưa vào rổ chỉ số này.

Hướng đi tiếp theo: Dữ liệu, nhân lực và công cụ thị trường mới

Có ba hướng đi đang hình thành rõ nét trong lĩnh vực ngân hàng. Thứ nhất là hoàn thiện dữ liệu ESG và khung phân loại xanh. Việc đưa khung phân loại xanh vào thực tiễn cần thêm hướng dẫn cụ thể, cơ chế xác nhận minh bạch và hệ thống dữ liệu đồng bộ, các ngân hàng cần đặt ưu tiên phát triển dữ liệu ESG.

Thứ hai là phát triển nguồn nhân lực. Các ngân hàng cần chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách ESG, nâng cao năng lực ESG cho cán bộ thuộc các mảng công việc liên quan, tổ chức các khóa đào tạo lồng ghép ESG trong hoạt động ngân hàng như cách thức mà BIDV, Vietcombank, VietinBank đã triển khai trong các năm 2025 - 2026.

Thứ ba là tạo thêm nhiều công cụ cho thị trường mới. Một trong số các công cụ đó là sàn giao dịch các-bon trong nước đã được chính thức vận hành từ ngày 29/6/2026, thí điểm đến hết năm 2028. BIDV hiện đang là ngân hàng duy nhất được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận làm ngân hàng thanh toán cho các giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon tại Việt Nam, giúp ngân hàng có thêm nghiệp vụ gắn với thị trường các-bon.

ESG đang trở thành năng lực quản trị chung của ngành ngân hàng: có cơ cấu tổ chức, có số liệu cụ thể và có cơ chế công bố độc lập. Đây là xu thế tất yếu của lĩnh vực ngân hàng trong nước cũng như trên thế giới. Ngân hàng nào tích hợp tốt ESG vào từng khâu nghiệp vụ sẽ tạo được lợi thế cạnh tranh bền vững trong dài hạn./.