Chương trình công nghiệp hỗ trợ giai đoạn tới: Cần đầu tư đúng trọng tâm, tránh dàn trải

Từ dàn trải sang trọng điểm: Bài toán tái cấu trúc chính sách

Chương trình phát triển CNHT giai đoạn 2016- 2025 được xem là dấu mốc quan trọng khi lần đầu tiên Việt Nam có một chương trình cấp quốc gia nhằm nâng cao năng lực sản xuất CNHT, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều nhóm giải pháp đã được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước như hỗ trợ kỹ thuật – chuyển giao công nghệ, xây dựng các trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp, thúc đẩy liên kết với doanh nghiệp FDI, ưu đãi tín dụng và đào tạo nhân lực.

Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng. Tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành chủ lực còn thấp; doanh nghiệp CNHT trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu linh kiện, phụ tùng cho sản xuất. Nếu chỉ tính riêng khối doanh nghiệp nội địa, tỷ lệ nội địa hóa bình quân mới đạt khoảng 15,7%.

Thẳng thắn nhìn nhận giai đoạn trước, ông Phạm Văn Quân – Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp cho rằng việc đặt mục tiêu quá rộng, kỳ vọng hỗ trợ cải tiến hàng trăm doanh nghiệp cùng lúc đã khiến nguồn lực bị dàn trải. Trong bối cảnh năng lực doanh nghiệp nội địa còn hạn chế, phần lớn các ưu đãi và cơ hội tham gia chuỗi cung ứng lại rơi vào khu vực FDI – nhóm vốn đã có lợi thế vượt trội về công nghệ và quản trị.

Thu hẹp mục tiêu, tăng chiều sâu để doanh nghiệp CNHT bứt phá

Bước sang giai đoạn mới, Chương trình phát triển CNHT được định hướng theo hướng “ít nhưng tinh”, tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực và doanh nghiệp có khả năng tạo đột phá thực chất. Thay vì hỗ trợ tràn lan, chính sách sẽ ưu tiên các doanh nghiệp nội địa có tiềm năng trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn, đủ khả năng tham gia chuỗi cung ứng ở cấp độ cao hơn.

Theo định hướng của Bộ Công Thương, chiến lược CNHT thời gian tới tập trung vào 5 lĩnh vực trọng tâm gồm: cơ khí chế tạo; ô tô; điện – điện tử và bán dẫn; dệt may – da giày; và vật liệu cơ bản. Đây đều là những lĩnh vực có quy mô thị trường lớn, nhu cầu linh kiện – phụ tùng cao, đồng thời còn dư địa rất lớn để nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Song song đó, việc phát triển hệ thống trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp ở cấp vùng và địa phương được xem là trụ cột quan trọng. Các trung tâm này không chỉ dừng lại ở đào tạo hay tư vấn chung, mà sẽ tham gia sâu vào quá trình nâng cấp doanh nghiệp, từ đánh giá năng lực, cải tiến quy trình sản xuất, hỗ trợ thử nghiệm – kiểm định sản phẩm cho tới kết nối trực tiếp với các “đầu tàu” FDI.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong giai đoạn tới là chính sách hỗ trợ mạnh cho chuyển giao công nghệ, với mức hỗ trợ có thể lên tới 70% chi phí. Đây được xem là cú hích quan trọng, giúp doanh nghiệp CNHT trong nước mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ – yếu tố then chốt để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với đó, việc tiếp tục triển khai các chương trình hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia như Samsung, Toyota… sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước đi từ nhà cung ứng cấp thấp lên cấp 2, tiến tới cấp 1. Thực tiễn cho thấy, để “chen chân” vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp cần một lộ trình đầu tư bài bản kéo dài nhiều năm, với sự đồng hành liên tục của chính sách.

Các chuyên gia kinh tế đánh giá, chương trình công nghiệp hỗ trợ thời gian tới yêu cầu “đầu tư đúng trọng tâm” không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật trong chính sách, mà là sự thay đổi về tư duy phát triển CNHT. Khi nguồn lực được dồn đúng chỗ, đúng doanh nghiệp và đúng khâu then chốt, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam mới có cơ hội bứt phá, thoát khỏi vai trò gia công đơn giản và từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Lê Long