Chương trình công nghiệp hỗ trợ: Cú hích chính sách và bài toán triển khai tại TP.HCM

Thuận lợi từ nền tảng công nghiệp và sức hút đầu tư

TP.HCM là địa phương có hệ sinh thái công nghiệp tương đối hoàn chỉnh, với mạng lưới khu chế xuất, khu công nghiệp phát triển sớm và đa dạng ngành nghề. Đây là lợi thế lớn khi triển khai Chương trình phát triển CNHT – chương trình cấp quốc gia lần đầu tiên đặt mục tiêu đồng bộ về nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ và liên kết chuỗi cho doanh nghiệp trong nước.

Theo Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA), giai đoạn từ năm 2021 đến nay, các khu chế xuất và khu công nghiệp trên địa bàn đã thu hút 211 dự án CNHT với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 1,53 tỷ USD. Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp trong nước đang chiếm ưu thế cả về số lượng dự án lẫn quy mô vốn, cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực từ các chính sách hỗ trợ CNHT và sự chủ động ngày càng rõ nét của doanh nghiệp nội địa.

Về cơ cấu ngành, các lĩnh vực cơ khí, điện tử, nhựa – cao su, dệt may phụ trợ, phần mềm và dịch vụ công nghiệp đang là những trụ cột chính. Đây cũng là các lĩnh vực phù hợp với định hướng của Chương trình CNHT, đặc biệt là mục tiêu phát triển linh kiện, phụ tùng và công nghiệp hỗ trợ cho công nghệ cao – những “mắt xích” quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, TP.HCM là địa bàn tập trung nhiều tập đoàn FDI lớn trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, ô tô, công nghệ cao. Đây được xem là “đầu ra” tiềm năng cho doanh nghiệp CNHT trong nước, nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và quản trị theo yêu cầu quốc tế.

Khó khăn từ mặt bằng, vốn và năng lực doanh nghiệp

Dù có nhiều thuận lợi, việc triển khai Chương trình CNHT tại TP.HCM cũng đang đối mặt với những điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Theo HEPZA, khó khăn lớn nhất hiện nay là tình trạng thiếu mặt bằng sản xuất phù hợp cho doanh nghiệp CNHT, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quỹ đất công nghiệp ngày càng thu hẹp, trong khi giá thuê đất, nhà xưởng tăng cao, làm giảm khả năng tiếp cận không gian sản xuất ổn định để đầu tư dài hạn.

Một thách thức khác đến từ năng lực nội tại của doanh nghiệp. Phần lớn doanh nghiệp CNHT trong nước có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế, khả năng đầu tư đổi mới công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế còn chưa đồng đều. Trong khi đó, yêu cầu từ các tập đoàn đa quốc gia về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quản trị sản xuất và phát triển bền vững ngày càng khắt khe, khiến nhiều doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng dù đã có kinh nghiệm sản xuất.

Về chính sách, dù Chương trình CNHT đã tạo khung định hướng quan trọng, song việc cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi mang tính đặc thù cho doanh nghiệp trong nước -nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ lõi – vẫn còn hạn chế. Đây là những lĩnh vực cần vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài và rủi ro cao, đòi hỏi chính sách đủ mạnh để tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Tìm lời giải để chương trình đi vào chiều sâu

Nhằm phát huy hiệu quả Chương trình CNHT, TP.HCM đang triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trong đó, đáng chú ý là định hướng phát triển các phân khu công nghiệp chuyên biệt cho CNHT trong các khu công nghiệp mới, tiêu biểu như Khu công nghiệp Phạm Văn Hai, với mô hình nhà xưởng cao tầng phù hợp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Song song đó, thành phố đang thí điểm chuyển đổi 5 khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hữu gồm Tân Thuận, Tân Bình, Hiệp Phước, Cát Lái và Bình Chiểu theo hướng công nghiệp công nghệ cao, xanh và thân thiện môi trường. Việc chuyển đổi này nhằm tạo không gian mới cho các ngành CNHT có giá trị gia tăng cao, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Cùng với hạ tầng, HEPZA đang triển khai chương trình hành động thực hiện các Nghị quyết 57-NQ/TW và 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, tập trung vào đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và CNHT. Đây được xem là nền tảng quan trọng để TP.HCM đưa Chương trình CNHT từ “khung chính sách” sang hiệu quả thực chất.

Nhìn tổng thể, Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ đang mở ra cơ hội lớn cho TP.HCM trong việc nâng tầm năng lực công nghiệp và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, để chương trình thực sự trở thành cú hích mạnh mẽ, thành phố cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về mặt bằng, vốn và cơ chế chính sách, qua đó giúp doanh nghiệp CNHT tự tin hơn khi bước vào “sân chơi” chuỗi cung ứng quốc tế.

Đỗ Ngọc