Tôn vinh dòng họ Nguyễn Thực – Dòng chảy khoa bảng gắn với Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hội thảo khoa học “Dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực làng Vân Điềm, Du Lâm với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục” được tổ chức như một hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – trường quốc học đầu tiên của Việt Nam.

Làng Vân Điềm, Du Lâm thuộc huyện Đông Ngàn xưa, nằm trong không gian văn hóa Kinh Bắc nổi tiếng với truyền thống hiếu học và khoa bảng. Trong dòng chảy lịch sử ấy, dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực, hay còn gọi là họ Nguyễn đại tôn, đã để lại nhiều dấu ấn nổi bật. Đây là một trong những dòng họ đầu tiên đến định cư tại Vân Điềm, sau đó phát triển tại nhiều địa phương như Du Lâm, Dục Nội, Phong Xá, Xuân Lai, Vệ Ninh và Sơn Tây.

Người khai khoa của dòng họ là Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực, đỗ khoa thi năm Ất Mùi (1595). Tiếp nối truyền thống ấy là các Tiến sĩ Nguyễn Nghi, Nguyễn Khuê, Nguyễn Sĩ, Nguyễn Thẩm, Nguyễn Thưởng, Nguyễn Tư Giản và Nguyễn Kham. Nhiều thế hệ danh nhân khoa bảng của dòng họ đã có những đóng góp quan trọng trên các lĩnh vực chính trị, văn hóa, ngoại giao, quân sự và giáo dục.

Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhấn mạnh, từ thời Lê Trung Hưng đến triều Nguyễn, các vị khoa bảng của họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực không chỉ đóng góp cho đất nước trên nhiều lĩnh vực mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong giáo dục - đào tạo. Đối với Văn Miếu - Quốc Tử Giám, dòng họ có hai người từng giữ chức Tế tửu Quốc Tử Giám, tương đương Hiệu trưởng ngày nay. Đặc biệt, sáu trong số tám vị Tiến sĩ của dòng họ được lưu danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Trong số đó, Tiến sĩ Nguyễn Nghi (1588-1657) và Tiến sĩ Nguyễn Thẩm (1663-1725) từng đảm nhiệm chức vụ Tế tửu Quốc Tử Giám dưới thời Lê Trung hưng, trực tiếp tham gia đào tạo nhân tài cho đất nước. Nhiều thành viên khác của dòng họ cũng tham gia tổ chức các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình hoặc mở lớp dạy học tại quê hương và nhiều địa phương, góp phần thúc đẩy phong trào học tập, bồi dưỡng nhân tài.

Hội thảo nhận được 29 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học và đơn vị lưu trữ. Các tham luận tập trung làm rõ thân thế, sự nghiệp của các danh nhân khoa bảng dòng họ Nguyễn Thực; phân tích những đóng góp đối với quê hương, đất nước, đặc biệt là với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục; đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa liên quan đến dòng họ.

Trong khuôn khổ chương trình còn diễn ra hoạt động trưng bày các tư liệu, tài liệu, bản dập, hình ảnh được sưu tầm, phục chế từ châu bản, mộc bản và các nguồn lưu trữ, nghiên cứu.

Đây là dịp để tôn vinh truyền thống hiếu học, khẳng định giá trị của những danh nhân khoa bảng trong lịch sử dân tộc, đồng thời lan tỏa tinh thần trọng học, trọng hiền tài đến các thế hệ hôm nay và mai sau.

Hội thảo không chỉ là dịp nhìn lại và tôn vinh những phẩm chất, tài năng, khí phách của các danh nhân dòng họ Nguyễn Thực mà còn góp phần khẳng định giá trị trường tồn của truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài trong lịch sử dân tộc. Đây cũng là nguồn động lực, điểm tựa tinh thần để thế hệ trẻ hôm nay tiếp tục noi gương tiền nhân, không ngừng học tập, rèn luyện và đóng góp cho sự phát triển của quê hương, đất nước.