Nông sản phát thải thấp: Đòn bẩy nâng giá trị nông nghiệp Việt

Tại hội thảo kỹ thuật “Thúc đẩy xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp – hướng tới nông nghiệp xanh và giảm phát thải” do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI) và Ngân hàng Thế giới tổ chức, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước “cửa sổ cơ hội” để chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng xanh hơn, giá trị hơn. Trong đó, xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp được xem là khâu đột phá để kết nối sản xuất với thị trường.

Theo ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Để quá trình này bền vững, cần gắn chặt sản xuất xanh với giá trị thị trường, trong đó phát triển thương hiệu nông sản phát thải thấp là khâu đột phá.

Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai hàng loạt chương trình trọng điểm như đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long và chiến lược giảm phát thải trong trồng trọt đến năm 2050. Những chính sách này không chỉ nhằm đáp ứng cam kết khí hậu, mà còn đón đầu xu hướng thị trường, nơi các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành “giấy thông hành” cho nông sản.

Thực tiễn cho thấy mô hình “Gạo Việt xanh – phát thải thấp” đã bước đầu chứng minh hiệu quả. Quy trình canh tác được chuẩn hóa theo hướng giảm mạnh đầu vào như giống gieo sạ, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, các kỹ thuật tiên tiến như tưới ướt, khô xen kẽ, quản lý dịch hại tổng hợp và tái sử dụng rơm rạ theo mô hình kinh tế tuần hoàn được áp dụng đồng bộ. Không chỉ giúp giảm phát thải, các giải pháp này còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân.

Ông Juhern Kim, Trưởng Đại diện GGGI tại Việt Nam, cho rằng thúc đẩy nông nghiệp các-bon thấp không chỉ cần giải pháp kỹ thuật mà còn đòi hỏi các mô hình thiết kế dự án và cơ chế tài chính phù hợp để triển khai ở quy mô lớn. Theo ông, GGGI đang hỗ trợ Việt Nam thông qua nhiều hướng tiếp cận như hỗ trợ kỹ thuật, thí điểm mô hình, thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp và huy động tài chính xanh, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này.

Từ mô hình thành công của Hàn Quốc trong phát triển nông nghiệp carbon thấp, TS. Jeong Hakkyun (Viện Kinh tế Nông thôn Hàn Quốc - KREI) nhấn mạnh giảm phát thải không nên chỉ được nhìn nhận như một nghĩa vụ môi trường, mà cần được xem là cơ hội kinh tế. Thực tế tại Hàn Quốc cho thấy việc tối ưu hóa sử dụng nước và phân bón không chỉ giúp giảm khí nhà kính mà còn giảm chi phí sản xuất, qua đó gia tăng giá trị sản phẩm thông qua các chứng nhận xanh.

Một điểm then chốt là phải thiết kế chính sách để nông dân nhìn thấy lợi ích cụ thể. Các cơ chế như hỗ trợ tài chính, chi trả theo lượng phát thải giảm hoặc tham gia thị trường tín chỉ carbon đã tạo động lực rõ rệt cho quá trình chuyển đổi. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý tài chính carbon chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải nền tảng cốt lõi. Yếu tố quyết định vẫn là mô hình sản xuất hiệu quả, đáp ứng nhu cầu thị trường và hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm tra (MRV) đáng tin cậy.

Ở góc độ thị trường, xây dựng thương hiệu được xem là cầu nối giữa sản xuất xanh và giá trị gia tăng. Nếu chỉ dừng ở khâu kỹ thuật, nông sản phát thải thấp sẽ khó tạo khác biệt. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy các thương hiệu nông sản do chính quyền địa phương dẫn dắt, kết hợp với hệ thống chứng nhận và truy xuất nguồn gốc, đã giúp nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Đối với Việt Nam, tiềm năng phát triển nông nghiệp phát thải thấp là rất lớn, đặc biệt trong ngành lúa gạo. Tuy nhiên, những rào cản như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí đầu tư ban đầu cao và hệ thống MRV chưa hoàn thiện vẫn là thách thức đáng kể, khiến việc tham gia thị trường carbon còn hạn chế.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại và phát triển. Đây cũng là bước chuyển quan trọng của nông nghiệp Việt Nam: từ “lượng” sang “chất”, từ “giá rẻ” sang “giá trị”.

Hành trình này còn nhiều thách thức, nhưng những kết quả ban đầu cho thấy, đây là hướng đi đúng đắn. Khi quy trình sản xuất được chuẩn hóa, chất lượng được bảo đảm và câu chuyện thương hiệu được truyền tải hiệu quả, nông sản Việt hoàn toàn có thể vươn xa trên thị trường quốc tế, không chỉ bằng sản lượng, mà bằng giá trị bền vững.