Nghề xưa trong nhịp sống mới
Giữa nhịp sống đô thị hóa nhanh chóng, những làng nghề truyền thống vẫn lặng lẽ tồn tại và phát triển bằng chính sự bền bỉ của người dân và những cách làm mới. Tại xã Long Điền (Thành phố Hồ Chí Minh), nghề bánh tráng An Ngãi và bánh hỏi An Nhứt đang được gìn giữ, tiếp nối và thích ứng với thời đại, trở thành minh chứng cho sự hòa quyện giữa truyền thống và hiện đại.
“Giữ lửa” nghề truyền thống bằng sự bền bỉ của người dân
Trong dòng chảy phát triển của xã hội, việc bảo tồn và phát huy các nghề truyền thống không chỉ là câu chuyện văn hóa mà còn gắn chặt với sinh kế của người dân. Tại xã Long Điền, hai nghề thủ công lâu đời là bánh tráng An Ngãi và bánh hỏi An Nhứt đang từng bước khẳng định vị thế, vừa giữ gìn bản sắc, vừa thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.
Cuối tháng 6/2025, nghề làm bánh tráng An Ngãi và bánh hỏi An Nhứt đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa Phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sự ghi nhận giá trị truyền thống mà còn mở ra cơ hội để các làng nghề phát triển bền vững hơn trong bối cảnh hiện đại.
Gắn bó với nghề làm bánh tráng hơn 40 năm, vợ chồng ông Phan Văn Hên và bà Phan Thị Nhung, dù đã ngoài 70 tuổi, vẫn đều đặn duy trì công việc mỗi ngày. Tại căn nhà nhỏ ở xã Long Điền, họ tráng hơn 2.000 chiếc bánh mỗi ngày, cung cấp cho thị trường trong và ngoài địa phương. Nghề không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần cuộc đời, là niềm tự hào của gia đình.
Theo ông Hên, việc nghề bánh tráng được công nhận là di sản là niềm vinh dự lớn, đồng thời cũng đặt ra kỳ vọng về sự hỗ trợ nhiều hơn từ chính quyền, từ tập huấn kỹ thuật đến tổ chức sản xuất theo mô hình hợp tác xã, xây dựng thương hiệu và sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện đời sống người dân.
Câu chuyện của bà Dương Thị Ốm cũng là minh chứng cho sự bền bỉ của người làm nghề. Hơn 50 năm gắn bó với bếp lửa, mỗi ngày bà bắt đầu công việc từ 4 giờ sáng. Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước, gia đình bà đã được trang bị lò tráng bánh điện, mái che và sân phơi, giúp công việc trở nên nhẹ nhàng hơn, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm.
“Từ ngày có lò điện, việc tráng bánh nhanh hơn, sạch hơn, sản phẩm cũng đẹp và đồng đều hơn”, bà chia sẻ. Những thay đổi này cho thấy việc ứng dụng công nghệ không làm mất đi bản sắc, mà ngược lại còn giúp nghề truyền thống thích ứng tốt hơn với nhu cầu thị trường.
Thích ứng hiện đại để mở rộng giá trị làng nghề
Nghề bánh tráng An Ngãi có lịch sử gần 100 năm, phát triển theo hình thức cha truyền con nối. Hiện nay, làng nghề có hơn 130 hộ tham gia, sản xuất nhiều loại sản phẩm đa dạng như bánh tráng nem, bánh tráng ớt, bánh đa nướng, bánh tráng chuối… Sự phong phú này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mà còn mở ra tiềm năng phát triển du lịch làng nghề trong tương lai.
Bên cạnh đó, nghề làm bánh hỏi An Nhứt, xuất hiện từ cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII, cũng đang được duy trì với những bí quyết riêng tạo nên thương hiệu. Dù hiện nay chỉ còn 4 hộ làm nghề, nhưng mỗi gia đình đều giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn giá trị truyền thống.
Gia đình bà Trần Thị Anh Đào, với hơn 30 năm gắn bó, là một trong những hộ tiêu biểu. Từ việc bán bánh hỏi tươi tại chợ, gia đình bà đã phát triển thành quán ăn phục vụ du khách. Nhờ vị trí thuận lợi trên Quốc lộ 55, quán thu hút đông khách, trung bình khoảng 200 khách mỗi ngày và tăng gấp đôi vào cuối tuần. Nhiều du khách không chỉ thưởng thức món ăn mà còn trực tiếp tìm hiểu quy trình làm bánh, mua sản phẩm về làm quà.
Theo bà Đào, mỗi ngày gia đình sản xuất từ 200 đến 300 kg bánh hỏi để phục vụ nhu cầu thị trường. Điều này cho thấy tiềm năng kết hợp giữa nghề truyền thống và dịch vụ du lịch, góp phần gia tăng giá trị kinh tế.
Thực tế cho thấy, việc kết hợp giữa gìn giữ truyền thống và ứng dụng công nghệ đang trở thành hướng đi tất yếu. Tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, đã có hơn 3.400 hộ tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn, tạo việc làm cho hơn 11.000 lao động với thu nhập ổn định.
Không chỉ riêng bánh tráng An Ngãi và bánh hỏi An Nhứt, nhiều nghề truyền thống khác như bún Long Kiên, rượu Hòa Long, sản xuất muối Chợ Bến hay sản phẩm sò ốc mỹ nghệ cũng đã được công nhận, góp phần tạo nên bức tranh đa dạng của kinh tế nông thôn.
Trong bối cảnh hiện đại hóa, những làng nghề truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự đồng hành của chính quyền, sự chủ động của người dân và việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, các nghề truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn.
Câu chuyện tại Long Điền cho thấy, giữ nghề không có nghĩa là giữ nguyên cách làm cũ, mà là biết thích ứng, đổi mới để phù hợp với thời đại. Đó cũng chính là cách để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục sống động trong đời sống hôm nay và mai sau.
