Năng lực cạnh tranh số: Động lực mới nâng sức cạnh tranh doanh nghiệp Việt
Việt Nam xếp thứ 37/70 nền kinh tế trong Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới (WDAIR) năm 2026, đứng thứ 3 tại Đông Nam Á. Kết quả này không chỉ ghi nhận những bước tiến trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mà còn đặt ra yêu cầu chuyển hóa lợi thế công nghệ thành năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh thực chất cho doanh nghiệp.

Từ thứ hạng quốc gia đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
Ngày 11/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ công bố kết quả của Việt Nam trong Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 (WDAIR 2026) do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD), Thụy Sĩ thực hiện. Sự kiện có sự tham dự của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, đại diện các bộ, ngành, địa phương, tổ chức nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học và cộng đồng doanh nghiệp.
Lần đầu chính thức tham gia WDAIR, Việt Nam đạt vị trí thứ 37 trong số 70 nền kinh tế, xếp thứ 3 trong 6 nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá. Đáng chú ý, ở các tiêu chí thành phần, Việt Nam xếp thứ 13 về Ứng dụng AI, thứ 15 về Quản trị số và AI, thứ 21 ở nhóm Hiệu quả.
Những kết quả này phản ánh những bước tiến của Việt Nam trong ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và quản trị số. Quan trọng hơn, đây là nền tảng để mở rộng ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất, tối ưu chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Phát biểu bế mạc sự kiện, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh, kết quả được công bố không phải là điểm kết thúc của một quá trình đánh giá, mà là điểm khởi đầu cho một quá trình hành động có trọng tâm, có trách nhiệm và có kết quả cụ thể.
Kết quả WDAIR 2026 có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số.
Thực tế, năng lực cạnh tranh số của một quốc gia không thể tách rời năng lực ứng dụng công nghệ của cộng đồng doanh nghiệp. Khi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và các nền tảng số ngày càng tác động sâu rộng đến hoạt động kinh tế, doanh nghiệp có khả năng làm chủ và khai thác hiệu quả công nghệ sẽ có thêm lợi thế trong quản trị, tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và tiếp cận thị trường.
Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi số vì vậy không đơn thuần là đầu tư phần mềm hay đưa một số quy trình lên môi trường trực tuyến. Yêu cầu quan trọng hơn là đổi mới mô hình vận hành, khai thác dữ liệu trong ra quyết định, ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả hoạt động và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây cũng là hướng chuyển hóa các lợi thế về ứng dụng AI và quản trị số mà Việt Nam đạt được trong WDAIR 2026 thành giá trị kinh tế cụ thể.
Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh số không phải nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ, mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu đàn.
Định hướng này đặt doanh nghiệp vào vị trí chủ thể quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu đàn không chỉ có vai trò thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong nội bộ mà còn có thể tạo sức lan tỏa thông qua liên kết, hợp tác với các doanh nghiệp khác trong chuỗi cung ứng và hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định ba nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, chuyển kết quả đánh giá thành căn cứ phục vụ hoạch định và hoàn thiện chính sách. Bộ sẽ chỉ đạo các đơn vị chuyên môn, trong đó Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ làm đầu mối, nghiên cứu sâu phương pháp đánh giá và kết quả xếp hạng của IMD; phân tích những yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh số, ứng dụng và phát triển trí tuệ nhân tạo của Việt Nam, nhận diện lợi thế, hạn chế và nguyên nhân cần khắc phục.
Trên cơ sở đó, Bộ sẽ đề xuất các giải pháp chính sách có trọng tâm, ưu tiên những vấn đề có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt. Đây là khâu quan trọng để kết quả đánh giá quốc tế không dừng ở việc cung cấp thông tin mà trở thành căn cứ xác định những lĩnh vực cần ưu tiên nguồn lực, tháo gỡ rào cản và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động ứng dụng, phát triển công nghệ trong doanh nghiệp.
Chuyển kết quả đánh giá thành chính sách và giá trị kinh tế thực chất
Một trong những thông điệp đáng chú ý trong phát biểu của Thứ trưởng Phạm Đức Long là yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các chủ thể trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết phát huy vai trò đầu mối, chủ động kết nối với các cơ quan, tổ chức liên quan, chia sẻ kết quả phân tích, trao đổi thông tin và đề xuất giải pháp cải thiện năng lực cạnh tranh số phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan. Đồng thời, Bộ tiếp tục thúc đẩy hợp tác chuyên môn với IMD và các đối tác quốc tế nhằm tiếp cận phương pháp đánh giá tiên tiến, nâng cao năng lực phân tích và tham mưu chính sách.

Đối với doanh nghiệp, sự phối hợp này có ý nghĩa quan trọng bởi những hạn chế về thể chế, hạ tầng, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ không thể được giải quyết chỉ bằng nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Một môi trường chính sách thuận lợi, hệ thống hạ tầng số đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng và sự liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học sẽ tạo điều kiện để công nghệ được ứng dụng sâu hơn vào sản xuất, kinh doanh.
Nhiệm vụ tiếp theo được Bộ xác định là duy trì theo dõi, đánh giá và thúc đẩy cải thiện năng lực cạnh tranh số thường xuyên, thực chất. Việc khai thác kết quả WDAIR không chỉ phục vụ một kỳ công bố mà cần trở thành hoạt động nghiên cứu, theo dõi và đánh giá liên tục. Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu xây dựng cơ chế theo dõi kết quả đánh giá quốc tế, cập nhật diễn biến các chỉ số, xác định vấn đề ưu tiên và kiến nghị giải pháp cải thiện theo từng giai đoạn.
Đặc biệt, Thứ trưởng Phạm Đức Long khẳng định, hiệu quả thực hiện, những chuyển biến cụ thể trong năng lực cạnh tranh số và đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế - xã hội sẽ là thước đo đối với công tác tham mưu và tổ chức thực hiện của Bộ.
Đây cũng là yêu cầu cần được nhìn nhận từ góc độ doanh nghiệp. Một chính sách thúc đẩy chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ thuận lợi hơn, giảm chi phí, cải thiện năng suất và nâng cao hiệu quả đầu tư. Tương tự, những tiến bộ về ứng dụng AI chỉ tạo ra giá trị khi được đưa vào các quy trình thực tế, giải quyết những bài toán cụ thể của sản xuất, kinh doanh và quản trị.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gắn với năng lực công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo, việc nâng cao năng lực cạnh tranh số không chỉ là mục tiêu của cơ quan quản lý mà còn là yêu cầu đối với từng doanh nghiệp. Khả năng ứng dụng và làm chủ công nghệ sẽ ngày càng ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng, chi phí và vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Nhấn mạnh trách nhiệm của Bộ sau lễ công bố, Thứ trưởng Phạm Đức Long cho rằng cần kết nối đánh giá quốc tế với hoạch định chính sách, kết quả nghiên cứu với tổ chức thực hiện và mục tiêu chiến lược với những nhiệm vụ cụ thể.
