Lời hứa của những người làm lưu trữ với thế hệ đi trước

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2026), Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề "Thanh xuân gửi lại". Sự kiện diễn ra từ ngày 17/7 đến hết ngày 2/9/2026 tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội).

Phát biểu tại lễ khai mạc, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng cho rằng, trưng bày không chỉ là lời tri ân đối với các thế hệ cán bộ đi B mà còn là lời hứa của những người làm công tác lưu trữ hôm nay. Đó là cam kết sẽ làm tất cả những gì tốt nhất để những hy sinh, cống hiến của thế hệ đi trước được truyền lại cho học sinh, sinh viên và các thế hệ trẻ, để tinh thần Việt Nam mãi được gìn giữ và tiếp nối.

Thông điệp ấy cũng phản ánh sự chuyển biến trong công tác lưu trữ hiện nay, từ nhiệm vụ bảo quản tài liệu sang phát huy giá trị của các nguồn tư liệu lịch sử, đưa ký ức dân tộc đến gần hơn với cộng đồng.

Hiện Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đang bảo quản hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính các thời kỳ từ năm 1945 - 1975. Đây là một trong những khối tư liệu có giá trị đặc biệt, phản ánh hành trình của lực lượng cán bộ từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Từ kho tư liệu đồ sộ này, Ban tổ chức đã lựa chọn hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc để giới thiệu tới công chúng. Những lá đơn tình nguyện, cuốn nhật ký, bức thư gửi gia đình, ảnh lưu niệm hay những vật dụng giản dị mang theo trên đường hành quân đều trở thành những chứng tích chân thực về lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước và sự hy sinh của một thế hệ.

Đáng chú ý, bên cạnh nguồn tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III và nhiều hiện vật do các gia đình hiến tặng, triển lãm còn giới thiệu một số hình ảnh, tài liệu tiêu biểu khai thác từ Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ). Nhiều hồ sơ, kỷ vật của các văn nghệ sĩ, trí thức nổi tiếng như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Lê Anh Xuân, Dương Thị Xuân Quý... cũng được trưng bày, góp phần tái hiện sinh động chân dung của một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Bên cạnh không gian trưng bày, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước còn giới thiệu những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Qua việc khai thác, đối chiếu dữ liệu lưu trữ, nhiều thông tin về liệt sĩ đã được xác minh, thân nhân được kết nối và nhiều kỷ vật được trao trả sau nhiều năm thất lạc.

Đặc biệt, công chúng có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B thông qua hệ thống điện tử của Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Việc ứng dụng chuyển đổi số không chỉ tạo thuận lợi cho thân nhân liệt sĩ, người có công và các nhà nghiên cứu tiếp cận tài liệu, mà còn cho thấy tài liệu lưu trữ đang ngày càng phát huy giá trị trong đời sống xã hội.

"Thanh xuân gửi lại" vì thế không chỉ là cuộc trưng bày về ký ức chiến tranh. Đó còn là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ lịch sử, để mỗi hồ sơ, mỗi kỷ vật không chỉ được lưu giữ an toàn trong kho lưu trữ mà còn tiếp tục kể câu chuyện về lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và khát vọng độc lập của dân tộc cho các thế hệ mai sau.