Kiểm lâm Thái Nguyên - Để rừng mãi là “vàng”
Giữa những cánh rừng bạt ngàn của Thái Nguyên, màu xanh đang tiếp tục được nối dài bằng hàng triệu cây mới, những cuộc tuần tra xuyên núi và cả nỗ lực chuyển đổi số trong quản lý bảo vệ rừng. Từ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Rừng là vàng, nếu mình biết bảo vệ, xây dựng thì rừng rất quý”, lực lượng Kiểm lâm Thái Nguyên cùng người dân nơi đây đang từng ngày gìn giữ “vàng xanh” giữa nhiều áp lực của biến đổi khí hậu, thiếu nhân lực và nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng từ nhu cầu phát triển kinh tế của người dân.
Từ những cánh rừng hồi sinh ở Thái Nguyên
Sáng sớm ngày cuối tháng 5, trên những triền đồi phủ xanh ở Võ Nhai (Thái Nguyên), lớp sương mỏng còn lững lờ trôi qua các tán keo, lát và quế non. Tiếng máy phát cỏ xen lẫn tiếng chim rừng tạo nên nhịp điệu quen thuộc của một ngày mới nơi rừng xanh. Trên những con đường đất đỏ dẫn sâu vào rừng, lực lượng Kiểm lâm địa bàn cùng người dân lại bắt đầu một vòng tuần tra giữa mùa hanh khô – thời điểm nguy cơ cháy rừng luôn thường trực.
Giữa bạt ngàn màu xanh ấy, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Rừng là vàng, nếu mình biết bảo vệ, xây dựng thì rừng rất quý” vẫn được nhắc đi nhắc lại như kim chỉ nam trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở Thái Nguyên hôm nay.
Sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính tháng 7/2025, diện tích rừng mà lực lượng Kiểm lâm Thái Nguyên quản lý đã lên tới hơn 516.738 ha, trải rộng trên 89/92 xã, phường có rừng. Khối lượng công việc tăng lên, địa bàn xa hơn, hiểm trở hơn, nhưng những cánh rừng vẫn đang tiếp tục được phủ xanh bằng nhiều cách làm mới.
Ông Lê Cầm Long - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên cho biết, việc vận dụng tư tưởng trồng cây, gây rừng và bảo vệ rừng của Bác không chỉ dừng ở các phong trào phát động, mà được cụ thể hóa bằng các kế hoạch dài hạn, gắn với sinh kế người dân và phát triển kinh tế xanh.
“Chúng tôi xác định quản lý, bảo vệ và phát triển rừng là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao đời sống người dân vùng rừng”, ông Lê Cầm Long nói.
Những năm gần đây, phong trào “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” được triển khai rộng khắp ở các địa phương trong tỉnh Thái Nguyên. Không còn là hoạt động mang tính hình thức, việc trồng cây giờ đây gắn với mục tiêu phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững, nâng cao độ che phủ và ứng phó biến đổi khí hậu.
Năm 2025, toàn tỉnh trồng được 7.950 ha rừng tập trung, đạt hơn 122% kế hoạch; trên 3,1 triệu cây xanh phân tán được phủ khắp khu dân cư, trường học, đường giao thông. Lũy kế giai đoạn 2021–2025, Thái Nguyên đã trồng hơn 21,85 triệu cây xanh, đạt 181% kế hoạch Đề án trồng một tỷ cây xanh của Chính phủ.
Riêng đến thời điểm hiện nay, diện tích trồng rừng tập trung tiếp tục đạt 5.326 ha, bằng 118% so với cùng kỳ năm trước. Có 90 trong tổng số 92 xã, phường đã phát động “Tết trồng cây”, với hơn 44.600 cây xanh được xuống giống.
Không chỉ trồng rừng, trong năm 2025, công tác tuyên truyền cũng được lực lượng Kiểm lâm Thái Nguyên đẩy mạnh. Hơn 180 cuộc tuyên truyền về Luật Lâm nghiệp, phòng cháy chữa cháy rừng, bảo vệ động vật hoang dã đã được tổ chức với trên 9.500 lượt người tham gia.
Áp lực giữ rừng trên địa bàn rộng, lực lượng mỏng
Từ trung tâm tỉnh Thái Nguyên đến những cánh rừng giáp ranh các tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Cao Bằng…, nhiều cung đường tuần tra của cán bộ Kiểm lâm phải mất hàng giờ di chuyển. Có những khu vực nằm sâu trong núi đá, sóng điện thoại chập chờn, muốn tiếp cận phải đi bộ xuyên rừng.
Sau sáp nhập đơn vị hành chính, áp lực với lực lượng Kiểm lâm càng lớn hơn khi địa bàn quản lý mở rộng, trong khi nhân lực còn thiếu hụt đáng kể.
Theo ông Lê Cầm Long, hiện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên thiếu 56 biên chế so với chỉ tiêu được giao. Có nơi, một Kiểm lâm viên phải phụ trách hơn 3.000 ha rừng.
“Địa bàn rộng, nhiều khu vực hiểm trở, giáp ranh với các tỉnh khác khiến công tác tuần tra, kiểm soát gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, việc kiện toàn tổ chức và bố trí lực lượng sau sáp nhập cần thêm thời gian để ổn định”, ông Lê Cầm Long chia sẻ.
Áp lực không chỉ đến từ diện tích quản lý lớn. Ở nhiều khu vực vùng sâu, cuộc sống của người dân vẫn còn phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Tình trạng khai thác lâm sản trái phép, phát rừng làm nương rẫy vẫn xuất hiện ở một số nơi, nhất là tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Biến đổi khí hậu cũng khiến công tác bảo vệ rừng trở nên phức tạp hơn. Những đợt nắng nóng kéo dài làm nguy cơ cháy rừng luôn ở mức cao. Trong khi đó, mưa lớn, giông lốc và sạt lở đất liên tiếp gây thiệt hại cho sản xuất lâm nghiệp và hạ tầng vùng núi.
Tại nhiều khu vực, lực lượng Kiểm lâm phải duy trì chế độ trực 24/24 giờ trong mùa khô. Các tổ, đội thường xuyên kiểm tra thực địa, rà soát điểm nóng cháy rừng, đồng thời phối hợp với chính quyền cơ sở tuyên truyền người dân không sử dụng lửa trong rừng.
Công tác cập nhật diễn biến rừng sau sáp nhập cũng phát sinh không ít vướng mắc. Sự chênh lệch giữa hồ sơ bản đồ và hiện trạng thực tế khiến việc rà soát, thống kê mất nhiều thời gian. Một số địa phương gặp khó trong triển khai trồng rừng thay thế do quỹ đất hạn chế và người dân chưa thực sự mặn mà tham gia.
Dù vậy, điều đáng chú ý là số vụ vi phạm lâm nghiệp trên địa bàn đang có xu hướng giảm. Từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng phát hiện và lập hồ sơ 143 vụ vi phạm về bảo vệ rừng và quản lý lâm sản, giảm 40 vụ so với cùng kỳ năm 2025.
Kết quả này có được đến từ việc tăng cường phối hợp giữa các ngành chức năng, chính quyền địa phương và ý thức cộng đồng được nâng lên, ông Lê Cầm Long cho biết.
Chuyển đổi số để giữ “vàng xanh”
Trong căn phòng điều hành của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, những bản đồ số hiện lên trên màn hình máy tính, hiển thị từng khu vực rừng trọng điểm, các điểm cảnh báo nguy cơ cháy và biến động hiện trạng rừng theo thời gian thực.
Đó là một phần trong nỗ lực chuyển đổi số mà ngành kiểm lâm Thái Nguyên đang triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rừng.
Theo ông Lê Cầm Long, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kiểm tra thủ công như trước, lực lượng Kiểm lâm hiện đã ứng dụng phần mềm theo dõi diễn biến rừng, ảnh viễn thám và hệ thống cảnh báo cháy sớm để phát hiện nguy cơ xâm hại rừng.
“Ứng dụng công nghệ giúp lực lượng kiểm lâm phát hiện sớm điểm cháy, theo dõi biến động rừng nhanh hơn, giảm áp lực cho cán bộ địa bàn”, ông Lê Cầm Long nói.
Song song với chuyển đổi số, tỉnh Thái Nguyên cũng thúc đẩy xã hội hóa nghề rừng bằng cách vận động doanh nghiệp và người dân tham gia trồng rừng gỗ lớn, phát triển dược liệu dưới tán rừng và xây dựng các vùng rừng đạt chứng chỉ FSC. Mục tiêu không chỉ là tăng diện tích rừng, mà còn nâng giá trị kinh tế của rừng trồng, giúp người dân có thu nhập ổn định để gắn bó với rừng lâu dài.
Hiện, toàn tỉnh Thái Nguyên đã chuẩn bị hơn 35 triệu cây giống phục vụ kế hoạch trồng rừng năm 2026. Việc quản lý nguồn giống được siết chặt nhằm bảo đảm chất lượng và nguồn gốc theo quy định.
Ở nhiều địa phương, mô hình liên kết giữa người dân và doanh nghiệp bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Người dân không còn xem rừng chỉ là nguồn khai thác ngắn hạn, mà bắt đầu coi đây là tài sản kinh tế lâu dài.
Thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu trồng mới trên 7.500 ha rừng tập trung và 1,5 triệu cây phân tán trong năm 2026; giữ ổn định tỷ lệ che phủ rừng trên 60%.
Cùng với đó là tiếp tục nâng cao chất lượng Kiểm lâm địa bàn, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, thực hiện hiệu quả công tác giao đất, giao rừng gắn với cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp.
Cũng theo ông Lê Cầm Long, để giữ được màu xanh bền vững, điều quan trọng nhất vẫn là tạo sinh kế ổn định cho người dân sống gần rừng.
“Khi người dân sống được nhờ rừng, có thu nhập từ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả nhất”, ông Lê Cầm Long nhấn mạnh.
Chiều muộn, ánh nắng cuối ngày cuối tháng 5/2026 trải dài trên những cánh rừng đang hồi xanh sau mùa mưa. Những mầm cây mới tiếp tục bén rễ trên đất đồi Thái Nguyên, nối dài hành trình phủ xanh đất trống, gìn giữ “vàng xanh” từ lời dạy của Bác.
Giữa bộn bề áp lực của biến đổi khí hậu, thiếu nhân lực và nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, những cánh rừng ấy vẫn đang được giữ gìn từng ngày - bằng những bước chân tuần tra lặng lẽ, bằng công nghệ mới và bằng niềm tin rằng, nếu biết bảo vệ và xây dựng, rừng sẽ mãi là “vàng” cho hôm nay và cho cả mai sau.
