Học viện Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ: Bồi đắp năng lực nội sinh, kiến tạo “hạ tầng mềm” cho phát triển bền vững

Trong năm kỷ niệm 65 năm bản lĩnh, trưởng thành của lực lượng, sự kiện này không chỉ mở rộng quy mô tổ chức. Ở chiều sâu hơn, đó là bước đi chiến lược nhằm bồi đắp năng lực nội sinh về đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ; từng bước đưa an toàn cháy, nổ từ một yêu cầu kỹ thuật đơn thuần thành cấu phần của “hạ tầng mềm” - bảo vệ sự vận hành liên tục của chuỗi sản xuất và tạo dựng không gian đầu tư bền vững. Để nhận diện rõ hơn quỹ đạo phát triển ấy, phóng viên đã trao đổi với Trung tướng, PGS.TS Lê Quang Bốn, Giám đốc Học viện PCCC&CNCH.

Từ dấu mốc 65 năm đến sứ mệnh của một Học viện

Trong dấu mốc kỷ niệm 65 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH, việc nâng cấp thành Học viện mở ra những định hướng chiến lược nào để cơ sở đào tạo đầu ngành góp phần xây dựng lực lượng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trước các kịch bản cháy, nổ mới?

Công nghiệp hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi năng lượng đang làm thay đổi cấu trúc rủi ro. Thiên tai, biến đổi khí hậu cực đoan; nguy cơ từ năng lượng mới; yêu cầu an toàn tại công trình công nghệ cao, công trình phi tiêu chuẩn, dự án lớn và những lĩnh vực đặc biệt như điện hạt nhân đều đặt ra bài toán khác trước. Lực lượng PCCC&CNCH không thể chỉ ứng phó bằng kinh nghiệm. Cần một tư duy mới, tri thức mới, công nghệ mới và năng lực xử lý ở tầm cao hơn.

Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng Học viện thành cơ sở giáo dục trọng điểm của ngành Công an, có vị thế ngày càng cao trong khu vực về nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, huấn luyện, thực hành và thực nghiệm chuyên sâu về PCCC&CNCH. Đích đến không phải danh xưng, mà là năng lực giải quyết những vấn đề mới của thực tiễn, đóng góp trực tiếp cho nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội và phát triển bền vững.

Theo đó, Học viện đổi mới giáo dục theo hướng đào tạo thực chiến, gắn chương trình, phương pháp, môi trường học tập với yêu cầu nghiệp vụ và tình huống thực tế. Người học phải có chuyên môn vững, tư duy đổi mới, năng lực số, ngoại ngữ, khả năng tiếp cận khoa học - công nghệ. Học viện tập trung nghiên cứu khoa học cháy, cảnh báo sớm rủi ro, vật liệu và năng lượng mới, cảm biến, AI, dữ liệu, robot, UAV, công nghệ bảo hộ, kỹ thuật CNCH trong môi trường đặc biệt; đầu tư phòng thí nghiệm, khu thực hành, thực nghiệm, hạ tầng số. Mục tiêu là chuyển bài toán hiện trường thành nội dung đào tạo và giải pháp phục vụ lực lượng.

Nâng cao năng lực nghiên cứu và làm chủ công nghệ

Học viện sẽ nghiên cứu AI, IoT trong cảnh báo sớm, công nghệ chữa cháy thế hệ mới và phát triển thiết bị PCCC “Make in Vietnam” ra sao?

Nghiên cứu khoa học phải đi từ thực tiễn và trở về với thực tiễn bằng giải pháp có khả năng ứng dụng. Học viện đã nghiên cứu, hoàn thành xe mô tô chữa cháy và CNCH đa năng, robot chữa cháy cho công trình công nghiệp, thiết bị bảo vệ điện và ngăn ngừa hồ quang điện. Hiện nay, Học viện phối hợp xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia đối với robot chữa cháy và thiết bị bảo vệ điện. Khi yêu cầu kỹ thuật, phương pháp thử được thống nhất, việc chế tạo, thử nghiệm, đánh giá và sử dụng sản phẩm mới có nền tảng tin cậy. Chuẩn hóa là điều kiện để kết quả nghiên cứu không dừng ở nguyên mẫu.

Thời gian tới, AI, IoT, cảm biến và xử lý dữ liệu sẽ được đưa vào giám sát an toàn cháy, cảnh báo nguy cơ, phân tích hiện trường, hỗ trợ chỉ huy - điều hành, phát triển phương tiện và thiết bị PCCC thông minh. Học viện không làm thay doanh nghiệp, mà cùng lực lượng thực tiễn xác định bài toán, tạo giải pháp, nguyên mẫu, tham gia thử nghiệm, đánh giá, chuẩn hóa và kết nối doanh nghiệp sản xuất, thương mại hóa. Doanh nghiệp tham gia từ đầu, cơ quan quản lý phối hợp hoàn thiện tiêu chuẩn, hành lang pháp lý để chuỗi nghiên cứu - phát triển - thử nghiệm - sản xuất - ứng dụng vận hành liền mạch.

Trong bối cảnh an toàn ngày càng là thước đo của môi trường đầu tư và chuỗi cung ứng, Học viện sẽ đẩy mạnh hợp tác quốc tế thế nào để góp phần chuẩn hóa an toàn, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng năng lực cạnh tranh?

Nhu cầu nhân lực có kiến thức về an toàn, PCCC và quản trị rủi ro ngày càng rõ, nhất là tại các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất lớn, công trình công nghệ cao, lĩnh vực năng lượng mới và doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Bên cạnh đào tạo cho lực lượng Công an nhân dân, Học viện tiếp tục nghiên cứu mở rộng các chương trình bồi dưỡng ngoài ngành, trước hết về quản trị rủi ro cháy, nổ, tổ chức lực lượng tại chỗ, an toàn công nghệ, ứng phó sự cố, pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Chương trình phải bám sát vị trí việc làm và nhu cầu thực tế.

Với cán bộ phụ trách an toàn và người đứng đầu bộ phận an toàn, Học viện sẽ nghiên cứu chương trình tích hợp kiến thức PCCC&CNCH với quản trị rủi ro, tổ chức lực lượng, xây dựng phương án, kiểm soát nguy cơ và xử lý tình huống. Mục tiêu không phải làm thay doanh nghiệp giải quyết thủ tục, mà giúp nhận diện rủi ro, tuân thủ đúng yêu cầu ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư và khi vận hành. Học viện sẽ đổi mới chương trình, giáo trình, hệ thống mô phỏng, thực hành, thực nghiệm; tăng cường liên kết với lực lượng, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và đối tác quốc tế. Một đội ngũ an toàn nội bộ có năng lực sẽ góp phần giảm ách tắc và tạo dựng văn hóa an toàn.

Đưa an toàn thành năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Học viện sẽ đẩy mạnh hợp tác quốc tế thế nào để góp phần chuẩn hóa an toàn và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu?

An toàn PCCC&CNCH đang là một bộ phận quan trọng của môi trường đầu tư ổn định, bên cạnh hạ tầng, pháp lý và nguồn nhân lực. Với doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu, quản trị rủi ro, an toàn con người, tính liên tục của sản xuất và năng lực ứng phó sự cố không chỉ là chuyện tuân thủ. Đó là vấn đề uy tín và năng lực cạnh tranh.

Hợp tác quốc tế của Học viện sẽ tập trung vào trao đổi giảng viên, học viên, chuyên gia, kinh nghiệm đào tạo; nghiên cứu chung về AI, UAV, robot, cảm biến, năng lượng mới, nhà cao tầng, công trình ngầm, hóa chất và CNCH trong môi trường đặc biệt; tham khảo tiêu chuẩn, phương pháp thử, kinh nghiệm phù hợp để hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn trong nước. Học viện cũng phối hợp doanh nghiệp, khu công nghiệp, cơ quan chuyên môn tập huấn, phổ biến kiến thức pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, mô hình quản trị rủi ro.

Giá trị của hợp tác quốc tế không nằm ở việc sao chép một mô hình bên ngoài. Điều quan trọng là tiếp thu có chọn lọc tri thức, công nghệ và kinh nghiệm tiên tiến, đặt trong điều kiện pháp luật, kinh tế - xã hội và đặc thù rủi ro của Việt Nam. Khi doanh nghiệp có nhân lực tốt, quản trị rủi ro tốt và năng lực đáp ứng yêu cầu an toàn ngày càng cao, sức hấp dẫn của môi trường đầu tư sẽ được củng cố từ những điều căn bản nhất.

Nhân kỷ niệm 65 năm truyền thống lực lượng, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới doanh nghiệp, nhà đầu tư về cam kết đồng hành của Học viện?

An toàn PCCC trước hết là bảo vệ tính mạng con người. Trong nền kinh tế hiện đại, đó cũng là một bộ phận của quản trị rủi ro: bảo vệ tài sản, giữ sự liên tục của sản xuất, kinh doanh và gìn giữ giá trị lâu dài của dự án. Vì vậy, an toàn không nên bị nhìn như khoản chi phát sinh sau đầu tư. Nó phải được tính toán, thiết kế và tổ chức thực hiện ngay từ khi dự án hình thành, rồi được kiểm soát xuyên suốt quá trình vận hành.

Với chức năng đào tạo, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Học viện sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực; nghiên cứu, thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện giải pháp, phương tiện, thiết bị PCCC&CNCH; cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật. Học viện mong trở thành địa chỉ kết nối tri thức, khoa học - công nghệ với thực tiễn sản xuất, để kết quả nghiên cứu thành giá trị cụ thể cho doanh nghiệp và xã hội.

Thông điệp chúng tôi muốn gửi tới cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư là: đầu tư cho an toàn không bao giờ thừa; đầu tư cho PCCC&CNCH chính là đầu tư cho con người, cho sự liên tục của hoạt động sản xuất và cho phát triển bền vững. Khi cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo - nghiên cứu, doanh nghiệp và người lao động cùng coi an toàn là giá trị cốt lõi, chủ động ứng dụng khoa học - công nghệ và kiểm soát rủi ro từ đầu, môi trường kinh doanh sẽ không chỉ an toàn hơn, mà còn đáng tin cậy hơn trong mắt những dòng vốn dài hạn.

Trân trọng cảm ơn Trung tướng!