Giáo dục thời AI: Học gì khi máy móc ngày càng thông minh hơn?

Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa Đọc – Book Day 2026, ngày 11/4 tại Hà Nội, Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu phối hợp với Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời đại (TIMES) tổ chức lễ ra mắt cuốn sách “Học máy và trí tuệ con người”. Sự kiện thu hút sự quan tâm của đông đảo giáo viên, học sinh và phụ huynh.

Tác phẩm do Rosemary Luckin – chuyên gia hàng đầu về AI trong giáo dục chấp bút, được chuyển ngữ bởi Th.s Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu. Không chỉ cung cấp nền tảng lý luận, cuốn sách còn đặt ra câu hỏi trọng tâm: khi máy móc ngày càng thông minh, con người cần học gì để giữ vai trò chủ động trong tương lai.

Theo Th.S Nguyễn Thị Minh Thúy, thách thức lớn của giáo dục hiện nay là đổi mới cách tiếp cận, tránh đào tạo những kỹ năng đã bị công nghệ thay thế. Thay vào đó, cần tập trung phát triển các năng lực giúp người học thích ứng và làm chủ công nghệ.

Điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách tiếp cận AI như một công cụ hỗ trợ thay vì đối thủ cạnh tranh. Công nghệ có thể gia tăng hiệu suất, nhưng không thể thay thế toàn diện con người. Từ đó, tác giả gợi mở định hướng giáo dục mới: ưu tiên bồi dưỡng những năng lực mang tính nền tảng và lâu dài.

Trong hệ thống đó, bên cạnh trí tuệ học thuật và trí tuệ xã hội, “siêu trí tuệ” (meta-intelligence) được nhấn mạnh như yếu tố cốt lõi. Đây là tập hợp các năng lực như tự nhận thức, tư duy phản biện, khả năng điều chỉnh hành vi và thích ứng với bối cảnh – những yếu tố giúp con người sử dụng công nghệ một cách hiệu quả và có trách nhiệm.

Ở góc độ thực tiễn, cuốn sách đưa ra nhiều gợi ý cho nhà trường và phụ huynh trong việc định hướng học tập. Trọng tâm không còn là tích lũy kiến thức, mà chuyển sang phát triển tư duy linh hoạt, năng lực tự học và kỹ năng tương tác – những yếu tố cần thiết trong một thế giới biến đổi nhanh.

“Học máy và trí tuệ con người” cũng nằm trong bộ sách “Khai mở tư duy – kiến tạo tương lai”, cùng với “Học tập siêu hiệu quả” của Deborah Eyre. Bộ sách hướng tới việc kết nối các lý thuyết giáo dục hiện đại với những giá trị nền tảng, góp phần xây dựng thế hệ học sinh toàn diện.

Không chỉ là một ấn phẩm học thuật, cuốn sách còn mở ra cuộc đối thoại về tương lai giáo dục trong kỷ nguyên AI. Khi công nghệ tiếp tục phát triển, câu hỏi “học gì” không còn đơn thuần là lựa chọn nội dung, mà trở thành vấn đề về cách con người thích nghi và định vị bản thân.

Với cách tiếp cận rõ ràng và giàu tính ứng dụng, “Học máy và trí tuệ con người” gửi gắm một thông điệp nhất quán: giáo dục cần chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực, để con người có thể đồng hành hiệu quả cùng công nghệ trong tương lai.