Đồng hành cùng doanh nghiệp dệt may giảm phát thải hóa chất

Chia sẻ tại hội thảo tập huấn “Đổi mới sinh thái trong ngành dệt may Việt Nam”, TS. Nguyễn Thị Phương Mai – Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển (IMHEMS) cho biết, dệt may hiện là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với kim ngạch khoảng 44 tỷ USD năm 2024, đứng thứ hai thế giới. Tuy nhiên, đi cùng tăng trưởng là áp lực môi trường ngày càng lớn, đặc biệt ở các công đoạn xử lý ướt như nhuộm, hoàn tất vải, nguồn phát sinh ô nhiễm nước công nghiệp chủ yếu.

Ngoài ra, việc phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch khiến ngành phát thải khoảng 5 triệu tấn CO₂ mỗi năm, cùng với rủi ro từ các hóa chất nguy hại, trong đó có các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (POPs).

Trước thực tế đó, dự án “Giảm sử dụng và phát thải hóa chất, bao gồm POPs trong lĩnh vực dệt may” (GEF ID 10523) đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt, triển khai đến năm 2027. Dự án do IMHEMS chủ trì, hướng tới tăng cường quản lý hóa chất và chất thải công nghiệp thông qua kiểm soát, giảm thiểu và tiến tới loại bỏ các hóa chất cần quan tâm.

Chương trình tập trung hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược sản xuất bền vững, tối ưu chi phí, giảm tác động môi trường và tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Các hoạt động tư vấn, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật được cung cấp miễn phí, đồng thời đảm bảo bảo mật thông tin.

Đáng chú ý, dự án ưu tiên hỗ trợ nhóm doanh nghiệp cung ứng cấp trung (Tier 2 và Tier 3), khu vực còn hạn chế về năng lực tuân thủ nhưng giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng. Thông qua các biện pháp tự nguyện, doanh nghiệp có thể từng bước giảm sử dụng và phát thải hóa chất độc hại, qua đó đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế.

Dự án được triển khai theo ba hợp phần chính. Hợp phần thứ nhất tập trung xây dựng công cụ, chia sẻ thông tin và thí điểm quản lý hóa chất tại khoảng 120–150 cơ sở dệt may, bao gồm kiểm kê hóa chất, đào tạo kỹ thuật và hướng dẫn giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.

Hợp phần thứ hai thúc đẩy đổi mới sinh thái, hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng mô hình sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn. Các nghiên cứu điển hình cùng phương án tài chính khả thi sẽ được xây dựng nhằm nhân rộng các giải pháp hiệu quả.

Hợp phần thứ ba tập trung vào quản lý tri thức và lan tỏa kết quả thông qua đào tạo, truyền thông và hệ thống chia sẻ dữ liệu. Dự án cũng lồng ghép yếu tố giới, hướng tới cải thiện điều kiện làm việc cho lực lượng lao động nữ - chiếm tỷ lệ lớn trong ngành.

Việc triển khai dự án không chỉ góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn giúp doanh nghiệp dệt may đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu như EU, Mỹ – nơi yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, giúp ngành dệt may dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào chi phí sang gia tăng giá trị và trách nhiệm môi trường.

Về dài hạn, dự án góp phần hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 của Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hình thành hệ sinh thái dệt may xanh, tuần hoàn và ít phát thải – xu hướng tất yếu của ngành công nghiệp toàn cầu.