Cạnh tranh về thể chế và chất lượng là bệ phóng đón dòng vốn FDI thế hệ mới

Dù đóng góp to lớn vào tăng trưởng kinh tế, khu vực FDI tại Việt Nam sau 40 năm đã bộc lộ những giới hạn rõ ràng về liên kết nội địa và giá trị gia tăng. Nghị quyết 10-NQ/TW xuất hiện như một lời giải mang tính bước ngoặt, định hình lại tầm nhìn dài hạn cho nền kinh tế.

Nhìn lại chặng đường dài đã qua, khu vực FDI đã trở thành một bộ phận quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu và giúp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, chúng ta cũng đang phải thẳng thắn đối mặt với những hạn chế rất rõ ràng: tỷ lệ nội địa hóa vẫn ở mức thấp, sự liên kết giữa khối FDI với các doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ, và rất nhiều dự án vẫn nặng về gia công, thâm dụng lao động.

Trong bối cảnh đó, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 10-NQ/TW là một hành động rất kịp thời, đánh dấu một bước đột phá mạnh mẽ trong tư duy phát triển kinh tế của Việt Nam với hai điểm nhấn tích cực:

Thứ nhất là sự chuyển đổi rõ rệt trong tư duy: Dịch chuyển từ việc "thu hút vốn" thuần túy sang "phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia". Điều này thể hiện một tầm nhìn dài hạn, không còn nhìn vào số lượng vốn đổ vào mà tập trung hoàn toàn vào chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng thực tế mang lại.

Thứ hai là khắc phục điểm yếu cốt cố hữu: Nghị quyết hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đầu tư đồng bộ, gắn chặt chẽ với sự phát triển của doanh nghiệp trong nước. Từ nay, kết quả đóng góp thực chất sẽ được lấy làm thước đo chính. Đây chính là bước tiến lớn để xóa nhòa khoảng cách, tạo sự gắn kết hữu cơ giữa khu vực FDI và khu vực kinh tế nội địa.

Đứng trước những định hướng mới từ Bộ Chính trị, các hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài và các nhà đầu tư lớn tại Việt Nam sẽ phải thay đổi chiến lược ra sao để thích ứng và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư?

Dưới tác động của Nghị quyết 10-NQ/TW, các doanh nghiệp FDI nói chung và các doanh nghiệp thành viên của VCBC nói riêng chắc chắn sẽ có sự điều chỉnh chiến lược rất rõ ràng theo 3 định hướng cốt lõi:

• Ưu tiên các dự án công nghệ cao và đổi mới sáng tạo: Các nhà đầu tư sẽ chủ động và tích cực tìm kiếm cơ hội trong những lĩnh vực mũi nhọn được Nghị quyết khuyến khích như: điện tử, linh kiện, vật liệu mới, năng lượng sạch; đồng thời chú trọng thiết lập các trung tâm nghiên cứu và thiết kế (R&D).
• Xây dựng chiến lược liên kết sâu với doanh nghiệp nội địa: Đây không chỉ là yêu cầu mới từ phía Chính phủ Việt Nam mà còn là cơ hội để các tập đoàn FDI tối ưu hóa chuỗi cung ứng của chính mình. Các doanh nghiệp FDI sẽ chú trọng hơn vào việc tìm kiếm đối tác, nhà cung cấp địa phương, tham gia sâu vào các cụm ngành và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo do Chính phủ và các địa phương kiến tạo.
• Đầu tư có chọn lọc và tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững: Với định hướng mới, cuộc chạy đua gia công giá rẻ sẽ khép lại. Các doanh nghiệp sẽ tập trung vào các dự án mang lại giá trị gia tăng cao. Đặc biệt, các yếu tố về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) sẽ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc và quan trọng nhất trong mọi quyết định đầu tư.

Việc dịch chuyển mô hình thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao không phải là câu chuyện dễ dàng. Để hiện thực hóa mục tiêu, Việt Nam cần chắt lọc kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước đã chuyển đổi thành công.

Trong hành trình thu hút FDI thế hệ mới, Việt Nam nên tham khảo sâu sắc kinh nghiệm của ba quốc gia điển hình tại châu Á: Singapore, Hàn Quốc và Trung Quốc. Đây là những nước từng bước chuyển đổi rất thành công mô hình tăng trưởng nhờ vào dòng vốn FDI chất lượng cao.

Singapore – Hình mẫu về hệ sinh thái hoàn chỉnh: Đảo quốc sư tử không đơn thuần là thu hút vốn, họ tập trung xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại và đặc biệt là chiến lược phát triển nhân tài bài bản. Nhờ đó, Singapore đã trở thành trung tâm khu vực cho các hoạt động quản trị và tài chính của các tập đoàn đa quốc gia.

Hàn Quốc – Vai trò kiến tạo của Chính phủ: Quốc gia này đã có một giai đoạn bứt phá mạnh mẽ từ một nước thuần gia công sang tự phát triển công nghệ và thương hiệu nội địa. Chính phủ Hàn Quốc đóng vai trò kiến tạo rất lớn thông qua việc tạo ra các cụm ngành công nghiệp công nghệ cao, xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo và áp dụng các chính sách khuyến khích mạnh mẽ việc chuyển giao công nghệ.

Trung Quốc – Chiến lược "Đổi thị trường lấy công nghệ": Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy sự thành công vượt trội khi kết hợp khéo léo chiến lược mở cửa thị trường để đổi lấy công nghệ, song song với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa. Họ ưu tiên tuyệt đối những dự án có cam kết chuyển giao công nghệ vững chắc và hình thành các trung tâm R&D ngay tại địa phương.

Để Nghị quyết số 10-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống và phát huy tối đa hiệu quả, Việt Nam cần những hành động quyết liệt và thực chất. Thay vì các chính sách ưu đãi ngắn hạn, 3 giải pháp cốt lõi sau đây sẽ là thỏi nam châm bền vững thu hút dòng vốn FDI toàn cầu.

Để hiện thực hóa những mục tiêu đột phá của Nghị quyết 10-NQ/TW, Việt Nam cần dồn lực tập trung vào ba giải pháp xương sống:

Một là, cải cách thể chế và thủ tục hành chính: Cần tiến hành rà soát tổng thể và đơn giản hóa mạnh mẽ các quy định chồng chéo về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và thuế. Môi trường pháp lý phải mang tính dự báo cao, chi phí tuân thủ thấp đúng như tinh thần Nghị quyết đề ra. Đồng thời, việc xây dựng một cơ chế đối thoại thực chất, hiệu quả để xử lý kịp thời các kiến nghị của nhà đầu tư là cực kỳ quan trọng.

Hai là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Chúng ta cần một chiến lược mang tầm quốc gia để đào tạo và thu hút nhân tài, đáp ứng kịp thời tiêu chuẩn khắt khe của các dự án công nghệ cao. Sự bắt tay hợp tác giữa các doanh nghiệp FDI và các cơ sở giáo dục đào tạo phải hướng tới mục tiêu cung cấp một lực lượng lao động có kỹ năng, sẵn sàng thích ứng với công nghệ mới. Đây chính là yếu tố cạnh tranh cốt lõi, bền vững để thay thế cho các chính sách ưu đãi thuế đã lỗi thời.

Ba là, xây dựng hệ sinh thái và hạ tầng chiến lược: Việc thu hút FDI phải nằm trong một chiến lược tổng thể về hạ tầng giao thông, hệ thống logistics, năng lượng và số hóa quốc gia. Cần ưu tiên nguồn lực xây dựng các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu đổi mới sáng tạo theo mô hình cụm ngành, tạo không gian cho doanh nghiệp FDI và nội địa dễ dàng kết nối, tương tác. Song song với đó, phát triển các trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do chính là những mũi nhọn chiến lược mà Nghị quyết đã định hướng.

Đồ họa: Trần Phương