AI và bài toán thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo với nhu cầu việc làm

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những chuyển biến sâu rộng trong cách con người học tập, làm việc và phát triển nghề nghiệp. Từ sản xuất, tài chính đến truyền thông, y tế hay giáo dục, AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, kéo theo nhu cầu lớn về nguồn nhân lực có khả năng làm việc cùng công nghệ. Tuy nhiên, khoảng cách giữa những gì doanh nghiệp cần và những gì sinh viên được đào tạo vẫn là một thách thức không nhỏ.

Báo cáo toàn cầu về mức độ sẵn sàng của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên AI do Pearson phối hợp cùng Amazon Web Services (AWS) thực hiện cho thấy hơn một nửa doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự có kỹ năng AI phù hợp. Trong khi đó, chỉ một tỷ lệ nhỏ sinh viên tốt nghiệp cảm thấy tự tin về khả năng ứng dụng AI vào môi trường làm việc thực tế. Điều này phản ánh thực trạng nhiều chương trình đào tạo vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ và nhu cầu chuyển đổi của thị trường lao động.

Theo các chuyên gia, thách thức hiện nay không đơn thuần là đưa AI vào giảng dạy mà còn nằm ở việc định hình phương pháp học tập mới. Trong môi trường làm việc hiện đại, người lao động không chỉ cần biết sử dụng các công cụ AI mà còn phải hiểu cách đánh giá thông tin, kiểm chứng kết quả, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm đối với những nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của AI.

Sự xuất hiện của các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT cũng đặt ra nhiều câu hỏi cho giáo dục đại học. Nếu trước đây việc đánh giá chủ yếu dựa trên khả năng ghi nhớ và tái hiện kiến thức, thì hiện nay các cơ sở đào tạo cần chú trọng hơn đến năng lực tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây cũng là những kỹ năng được đánh giá là khó bị thay thế bởi công nghệ.

Trên thế giới, nhiều trường đại học đang thử nghiệm các mô hình quản trị AI nhằm giúp sinh viên sử dụng công nghệ một cách minh bạch và có trách nhiệm. Thay vì cấm hoặc hạn chế hoàn toàn, xu hướng mới là xây dựng các hướng dẫn rõ ràng về mức độ sử dụng AI trong học tập và nghiên cứu. Một trong những mô hình được báo cáo của Pearson và AWS đề cập là Thang đánh giá AI (AI Assessment Scale – AIAS) do Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phát triển. Khung đánh giá này cho phép giảng viên xác định rõ mức độ AI được phép sử dụng trong từng bài tập, qua đó tạo môi trường học tập phù hợp với thực tiễn công nghệ.

Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, các chuyên gia cho rằng giáo dục đại học cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp để cập nhật yêu cầu kỹ năng mới. Những hoạt động như học theo dự án, thực tập, hợp tác nghiên cứu hoặc giải quyết các bài toán thực tế của doanh nghiệp có thể giúp sinh viên hiểu rõ hơn về môi trường làm việc và rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo với nhu cầu tuyển dụng.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ ở cả khu vực công và tư nhân, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực có kỹ năng công nghệ. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các chương trình đào tạo linh hoạt, cập nhật và gắn với thực tiễn được xem là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của người lao động.

AI không chỉ là công nghệ của tương lai mà đã trở thành một phần của hiện tại. Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu việc làm vì thế không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và cả người học trong hành trình thích ứng với kỷ nguyên số.