Xuân Đỉnh đưa chuyển đổi số vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Tại Di tích lịch sử cấp quốc gia Đình Xuân Tảo, UBND phường Xuân Đỉnh tổ chức phiên livestream giới thiệu về di tích và Câu lạc bộ Ca trù Xuân Đỉnh trên các nền tảng trực tuyến. Hoạt động nằm trong đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số trên địa bàn phường.

Điểm đáng chú ý của hoạt động không chỉ nằm ở việc đưa một chương trình văn hóa lên môi trường trực tuyến, mà ở cách công nghệ được sử dụng để mở rộng khả năng tiếp cận với những giá trị vốn gắn chặt với một không gian và cộng đồng cụ thể.

Từ không gian di tích đến không gian số

Đình Xuân Tảo là một trong những địa điểm lưu giữ những dấu ấn văn hóa của cộng đồng cư dân Xuân Đỉnh. Di tích gắn với tín ngưỡng thờ Vua Thần Nông, phản ánh mối quan hệ của cư dân với nghề nông và nền văn minh lúa nước. Qua nhiều thế hệ, đình là nơi diễn ra các hoạt động tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng.

Những giá trị ấy không chỉ nằm trong kiến trúc hay cảnh quan của di tích. Đó còn là ký ức, tập quán, câu chuyện và sự gắn bó của người dân với một không gian văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Trong phiên livestream, những nội dung này được giới thiệu trực tiếp tới người xem thông qua hình ảnh, lời kể và tương tác trên môi trường số. Cách làm này tạo thêm một kênh tiếp cận di sản bên cạnh hình thức tham quan, tìm hiểu trực tiếp tại di tích.

Nếu trước đây việc tìm hiểu Đình Xuân Tảo chủ yếu diễn ra trong chính không gian di tích hoặc thông qua các hoạt động văn hóa tại địa phương, thì nền tảng số cho phép câu chuyện về di tích tiếp cận những nhóm công chúng rộng hơn. Người dân ở địa phương có thể xem lại, trong khi những người chưa từng đến Xuân Đỉnh cũng có thêm cơ hội biết đến di tích và những giá trị văn hóa gắn với nơi đây.

Công nghệ mở thêm cơ hội trao truyền Ca trù

Cùng với Đình Xuân Tảo, phiên livestream giới thiệu hoạt động của Câu lạc bộ Ca trù Xuân Đỉnh đưa một loại hình nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng trên môi trường số.

Tại chương trình, các nghệ nhân giới thiệu những đặc trưng của Ca trù, từ sự kết hợp giữa tiếng hát, đàn đáy và tiếng phách đến các yêu cầu kỹ thuật trong nhả chữ, luyến láy và giữ hơi. Những tiết mục biểu diễn cũng giúp người xem trực tiếp cảm nhận một loại hình nghệ thuật vốn đòi hỏi người thực hành phải có quá trình học tập và rèn luyện lâu dài.

Câu lạc bộ Ca trù Xuân Đỉnh được duy trì từ sự tự nguyện và tình yêu của những người gắn bó với nghệ thuật truyền thống. Các thành viên thường xuyên gặp gỡ, luyện tập, trao đổi kỹ thuật và chuẩn bị các tiết mục biểu diễn. Câu lạc bộ cũng quan tâm đến việc hướng dẫn những người có nhu cầu tìm hiểu, học tập Ca trù.

Với Ca trù, bài toán bảo tồn không chỉ là lưu giữ các làn điệu hay tư liệu về nghệ thuật. Quan trọng hơn là duy trì được người thực hành và tạo điều kiện để những kỹ năng, tri thức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đây cũng là lĩnh vực mà công nghệ số có thể tạo thêm giá trị. Những tiết mục biểu diễn, câu chuyện của nghệ nhân, quá trình tập luyện hay các nội dung giới thiệu về Ca trù có thể được ghi hình, lưu trữ và sử dụng như nguồn tư liệu phục vụ giới thiệu, quảng bá và truyền dạy.

Chuyển đổi số gắn với đời sống văn hóa

Từ hoạt động tại Đình Xuân Tảo có thể thấy một hướng triển khai chuyển đổi số ở cấp cơ sở: không chỉ đưa thủ tục hành chính và thông tin quản lý lên môi trường trực tuyến, mà từng bước ứng dụng công nghệ vào những lĩnh vực gần với đời sống cộng đồng.

Trong đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số, phường Xuân Đỉnh xác định việc ứng dụng công nghệ trong giới thiệu các giá trị văn hóa là một nội dung cần được quan tâm. Livestream là một hình thức tương đối trực quan, cho phép kết hợp hình ảnh di tích, hoạt động biểu diễn và câu chuyện của những người trực tiếp gìn giữ di sản.

Từ những hoạt động như vậy, địa phương có thể từng bước hình thành nguồn tư liệu số về di tích, nghệ nhân, câu lạc bộ và các hoạt động văn hóa. Đây là cơ sở để việc giới thiệu di sản không phụ thuộc hoàn toàn vào các sự kiện diễn ra trực tiếp, đồng thời tạo thêm dữ liệu phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục và kết nối cộng đồng.

Đặc biệt, môi trường số có thể mở thêm một kênh tiếp cận với thế hệ trẻ. Với nhóm công chúng vốn quen với việc tiếp nhận thông tin qua video và các nền tảng trực tuyến, việc kể câu chuyện di sản bằng hình ảnh, âm thanh và tương tác có thể tạo ra cách tiếp cận gần gũi hơn so với những hình thức giới thiệu truyền thống.

Tuy nhiên, số hóa không thay thế việc bảo tồn tại chỗ. Giá trị của di sản vẫn nằm ở khả năng được gìn giữ, thực hành và tiếp nối trong đời sống cộng đồng. Công nghệ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi trở thành công cụ hỗ trợ những hoạt động đó.

Với Xuân Đỉnh, việc đưa Đình Xuân Tảo và Ca trù lên không gian số vì thế có thể được nhìn nhận như một bước mở rộng không gian của di sản. Từ một di tích, một câu lạc bộ hay một tiết mục biểu diễn tại địa phương, những giá trị văn hóa có thêm cơ hội đến với công chúng rộng hơn.

Kết hợp giữa bảo tồn tại chỗ với số hóa và quảng bá trên môi trường trực tuyến, chuyển đổi số không chỉ tạo thêm phương thức giới thiệu di sản mà còn mở ra khả năng kết nối giữa di tích, nghệ nhân, cộng đồng và thế hệ trẻ. Đây là cách để những giá trị được lưu giữ qua nhiều thế hệ tiếp tục được biết đến, thực hành và trao truyền trong đời sống hiện nay.