Xây nền tảng tri thức cho thị trường M&A

Bên lề Diễn đàn “Kiến tạo nền tảng tri thức và pháp lý cho thị trường M&A Việt Nam” mới đây đươc tổ chức tại Hà Nội, phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc phỏng vấn PGS.TS. Đặng Đức Nhu.

Thưa ông, điều gì quyết định chất lượng một thương vụ M&A, thay vì chỉ nhìn vào quy mô hay giá trị giao dịch?

M&A ngày càng có ý nghĩa đối với thu hút vốn đầu tư, tái cấu trúc doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Năm 2025, Việt Nam ghi nhận 367 giao dịch M&A với tổng giá trị công bố khoảng 8,7 tỷ USD, tăng 26% so với năm 2024.

Tuy vậy, những con số này chưa phản ánh đầy đủ chất lượng của thị trường. Chất lượng của từng thương vụ cần được nhìn từ quá trình chuẩn bị doanh nghiệp, minh bạch thông tin, thẩm định và định giá chính xác, kiểm soát rủi ro pháp lý đến khả năng tạo ra giá trị sau sáp nhập.

M&A là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi sự kết hợp giữa chiến lược, tài chính, pháp lý, thuế, quản trị doanh nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.

Vậy, người tham gia một thương vụ cần được trang bị những năng lực nào để chuyển kiến thức thành khả năng xử lý thực tế, thưa ông?

Người tham gia M&A cần được trang bị kiến thức và kỹ năng xuyên suốt vòng đời của một thương vụ, từ chuẩn bị doanh nghiệp, tìm kiếm đối tác, thẩm định, định giá, cấu trúc giao dịch, đàm phán, ký kết đến quản lý sau M&A.

Tuy nhiên, kiến thức lý thuyết là chưa đủ. Mỗi thương vụ có đặc điểm và vấn đề riêng, đòi hỏi khả năng xử lý tình huống thực tế. Vì vậy, đào tạo M&A cần tăng các khóa học ngắn hạn, hội thảo chuyên đề và sử dụng các tình huống thực tế, bao gồm cả những thương vụ không đạt được kỳ vọng, để người học hiểu cách nhận diện và xử lý vấn đề.

Mục tiêu của đào tạo là hình thành khả năng thực hành và quản lý một thương vụ.

Một vấn đề khác là nền tảng nghiên cứu và dữ liệu cho M&A còn phân tán. Việc xây dựng các báo cáo chuyên đề, nghiên cứu tình huống, dữ liệu tham chiếu và tài liệu đào tạo sẽ giúp kiến thức về M&A có cơ sở thực tiễn hơn.

Định hướng này có thể bắt đầu từ những sản phẩm cụ thể. Nguyên tắc được đặt ra là “sản phẩm trước, thiết chế sau”, nghĩa là mỗi khóa học, hội thảo hoặc hoạt động nghiên cứu cần tạo ra những sản phẩm có giá trị sử dụng như báo cáo, tình huống thực tế và công cụ nghiệp vụ.

Thẩm định và định giá thường được nhìn từ góc độ tài chính và pháp lý. Vì sao người làm M&A còn phải hiểu sâu đặc thù ngành và những rủi ro có thể không thể hiện ngay trên báo cáo tài chính, thưa ông?

M&A không thể được thực hiện chỉ dựa trên các chỉ tiêu tài chính hoặc hồ sơ pháp lý. Người làm M&A cần kết nối các thông tin về tài chính, pháp lý với đặc thù của ngành mà doanh nghiệp hoạt động.

Ví dụ, khi mua một bệnh viện, nhà đầu tư không thể chỉ xem doanh thu, lợi nhuận, đất đai hay cơ sở vật chất. Cần xem xét giấy phép hoạt động, phạm vi chuyên môn, đội ngũ bác sĩ, nhân sự chủ chốt, cơ sở vật chất, trang thiết bị, bảo hiểm y tế và các điều kiện khác của ngành.

Ngay cả khi bệnh viện có doanh thu tốt, nhà đầu tư vẫn phải đặt câu hỏi doanh thu đó có phụ thuộc quá lớn vào một vài cá nhân hay không. Nếu phần lớn doanh thu phụ thuộc vào hai hoặc ba bác sĩ chủ chốt, việc những người này rời đi sau khi chuyển giao có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động và giá trị doanh nghiệp.

Tương tự, một số khiếm khuyết pháp lý tưởng như chỉ là vấn đề hồ sơ cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành, và vì vậy ảnh hưởng đến giá trị của doanh nghiệp.

Từ yêu cầu về nhân lực, dữ liệu và pháp lý, theo ông, cần hình thành nền tảng tri thức và chuẩn mực nghề nghiệp như thế nào để nâng chất lượng thị trường M&A Việt Nam?

Đào tạo cần được kết nối với nền tảng pháp lý và các công cụ thực hành nghề nghiệp. Có thể phát triển các hướng dẫn, bảng kiểm thẩm định, mẫu tài liệu giao dịch, khung nhận diện rủi ro và quy trình tham khảo để người làm M&A có thêm công cụ trong quá trình xử lý thương vụ.

Các công cụ và chuẩn mực này chỉ mang tính tham khảo, khuyến nghị và phải tuân thủ pháp luật, không thay thế trách nhiệm nghề nghiệp của các bên tham gia giao dịch. Những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn cũng cần được tổng hợp để làm cơ sở trao đổi, kiến nghị về chính sách, pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp.

Điều quan trọng là tạo được một chu trình trong đó kiến thức được kiểm nghiệm liên tục qua thực tiễn. Kết quả nghiên cứu được đưa vào đào tạo; kiến thức được áp dụng trong hoạt động thực tế; các rủi ro được nhận diện để phòng ngừa; những vấn đề phát sinh từ tranh chấp được đúc kết thành bài học và quay trở lại hoạt động đào tạo.