Xây dựng nông thôn mới Hà Nội: Rõ việc để nâng chất cho từng miền quê

Rà soát tiêu chí, xác định đúng phần việc

Năm 2026, Hà Nội tập trung rà soát các tiêu chí nông thôn mới tại 75 xã, xác định phần việc còn thiếu và xây dựng lộ trình phù hợp cho từng địa bàn. Yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện hồ sơ công nhận, mà phải duy trì chất lượng tiêu chí và giải quyết những vấn đề tác động trực tiếp đến sản xuất, đời sống.

Các xã phải xác định đúng phần việc còn thiếu, người phụ trách, tiến độ và nguồn lực. Tại Kiều Phú, theo Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Trần Hùng, nội dung thuộc bộ tiêu chí đã được phân công đến lãnh đạo, chuyên viên theo yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ quy trình và rõ kết quả. Địa phương phấn đấu hoàn thiện hồ sơ công nhận trong năm 2026.

Tại Hát Môn, kết quả rà soát đến tháng 6-2026 cho thấy xã đạt 31 trong tổng số 47 chỉ tiêu quốc gia. Những nội dung còn thiếu được đưa vào kế hoạch theo thứ tự ưu tiên. Địa phương cũng gắn xây dựng nông thôn mới với kinh tế tư nhân, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái, thay vì tách thành một nhóm công việc riêng.

Rà soát không nhằm lập thêm bảng biểu. Kết quả phải chỉ ra công trình cần đầu tư, dịch vụ phải cải thiện, mô hình sản xuất có khả năng tạo thu nhập và phần việc có thể huy động doanh nghiệp, hợp tác xã, người dân. Thiếu danh mục cụ thể, nguồn lực dễ phân tán vào những hạng mục ít tác động đến đời sống.

Năm 2026, Hà Nội dự kiến hoàn thiện thủ tục xét công nhận ba xã đạt chuẩn. Thành phố hướng tới năm 2030 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% đạt chuẩn hiện đại. Bên cạnh tiến độ, chất lượng các tiêu chí phải được duy trì sau thời điểm công nhận.

Đo kết quả bằng chất lượng sống

Theo Quyết định số 2376/QĐ-UBND, 75 xã được chia thành hai nhóm: địa bàn phát triển thuận lợi, đô thị hóa nhanh và địa bàn còn đậm đặc trưng nông nghiệp, miền núi hoặc xa trung tâm. Việc phân nhóm giúp tránh áp một cách làm cho những xã có điều kiện khác nhau.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh: “Việc phân nhóm là cơ sở để các địa phương đánh giá đúng điều kiện, hiện trạng, từ đó xác định lộ trình thực hiện phù hợp”. Theo ông, cách làm này giúp hạn chế đầu tư dàn trải và sử dụng nguồn lực đúng trọng tâm.

Dự thảo bộ tiêu chí của Hà Nội đặt yêu cầu cao hơn đối với phân loại rác, xử lý nước thải, chất thải chăn nuôi, phụ phẩm nông nghiệp và bảo vệ nguồn nước. Những nội dung này không thể hoàn thành bằng một đợt ra quân. Phân loại rác cần đi cùng thu gom riêng; cấp nước phải bảo đảm chất lượng và vận hành ổn định.

Quyết định số 4364/QĐ-UBND ngày 18-8-2026 về theo dõi nước sạch nông thôn thể hiện cách tiếp cận này. Thành phố đánh giá khả năng tiếp cận nước đạt chuẩn, mức cấp nước và tình trạng các công trình tập trung. Kết quả dùng để thẩm định tiêu chí, nhận diện công trình xuống cấp hoặc hoạt động kém hiệu quả để xử lý.

Phúc Thịnh và Thư Lâm được lựa chọn thí điểm mô hình xanh, tuần hoàn trong nông nghiệp và môi trường. Phúc Thịnh tập trung bảo vệ hành lang sinh thái, kiểm soát nguồn thải từ công trình xây dựng và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế. Thư Lâm chú trọng chuyển đổi xanh làng nghề gỗ, xử lý khí thải, nước thải và củng cố chuỗi rau an toàn, sản xuất giống, nuôi trồng thủy sản.

Hiệu quả mô hình được kiểm chứng qua chất lượng không khí, nguồn nước, khả năng tiêu thoát, xử lý rác và diện tích cây xanh. Dữ liệu đất đai, sản xuất, nguồn thải, thủy lợi được cập nhật trên bản đồ số. Người dân tham gia xác định việc ưu tiên và giám sát tiến độ, đưa tiêu chí về gần với đời sống khu dân cư.

Ở cấp cộng đồng, các cấp Hội Nông dân thành phố đã triển khai mô hình xử lý rác hữu cơ, phụ phẩm nông nghiệp và ô nhiễm chăn nuôi. Giá trị nằm ở khả năng duy trì hằng ngày, tạo thói quen mới trong sản xuất, sinh hoạt thay vì chỉ làm đẹp cảnh quan theo đợt.

Doanh nghiệp cần được đặt đúng vai trò

Giai đoạn mới mở ra nhu cầu đầu tư vào cấp nước, xử lý nước thải, thu gom rác, tái chế phụ phẩm, kho bảo quản, truy xuất nguồn gốc và du lịch nông thôn. Doanh nghiệp có thể cung cấp công nghệ, dịch vụ, thị trường khi địa phương công khai nhu cầu, tiêu chuẩn, quy mô và phương án thu hồi vốn.

Nhu cầu từng nhóm xã khác nhau. Vùng ven đô cần dịch vụ môi trường, hạ tầng số và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế; địa bàn nông nghiệp cần kho lạnh, sơ chế, chế biến, logistics và hợp đồng tiêu thụ. Danh mục dự án phải phản ánh đúng khác biệt để doanh nghiệp lựa chọn phương án khả thi.

Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội Ngọ Văn Ngôn cho biết: “Một trong những trọng tâm của giai đoạn mới là phát triển kinh tế nông thôn theo hướng sinh thái, tuần hoàn, tích hợp đa giá trị”. Thành phố sẽ mở rộng vùng sản xuất đạt chuẩn, số hóa vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói và tăng liên kết tiêu thụ.

Doanh nghiệp cần tham gia trước khâu thu hoạch. Đơn vị phân phối dự báo nhu cầu, thống nhất quy trình và lịch giao hàng; cơ sở chế biến, kho vận gắn với vùng nguyên liệu; doanh nghiệp công nghệ cung cấp giải pháp phù hợp quy mô hợp tác xã. Với dịch vụ môi trường, hợp đồng phải quy định rõ khối lượng, chất lượng đầu ra và trách nhiệm vận hành, tránh đầu tư thiết bị nhưng không sử dụng lâu dài.

Chính quyền xã cần công khai quy hoạch, danh mục dự án, hiện trạng đất đai và đầu mối giải quyết thủ tục. Hợp tác xã tổ chức sản xuất, kiểm soát quy trình và đại diện hộ dân thực hiện hợp đồng. Người dân giám sát dịch vụ, giữ gìn cảnh quan. Trách nhiệm được xác định rõ sẽ giúp nguồn lực xã hội đi đúng địa chỉ.

Trong giai đoạn 2026-2030, kết quả xây dựng nông thôn mới cần được đo bằng dịch vụ thiết yếu ổn định, môi trường cải thiện, sản xuất có đầu ra và chất lượng sống của người dân. Rõ người, rõ việc phải đi cùng rõ hiệu quả, để đầu tư vào nông thôn tạo ra chuyển biến có thể duy trì lâu dài.