Vì sao các cuộc đàm phán với Iran luôn là một cuộc đua Marathon?

Kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, quan hệ Mỹ - Iran luôn trong trạng thái đối đầu căng thẳng. Mỗi khi hai bên ngồi vào bàn đàm phán, thế giới lại phải chứng kiến một quá trình giằng co kéo dài. Dựa trên bài phân tích mới nhất của nhà báo David E. Sanger trên tờ The New York Times, kết hợp với bối cảnh lịch sử ngoại giao, bài viết dưới đây sẽ giải mã lý do tại sao các vòng đàm phán với Iran luôn đòi hỏi một sự kiên nhẫn tột độ.

Lịch sử của những nhà đàm phán "khét tiếng chậm rãi"

Theo The New York Times, lịch sử ngoại giao đã chứng minh một đặc điểm nổi bật của các phái đoàn Iran: họ là những nhà đàm phán chậm rãi một cách "khét tiếng". Nhà báo David E. Sanger nhấn mạnh rằng, để hiểu được nhịp độ của các vòng đàm phán hiện tại, chúng ta bắt buộc phải nhìn lại lịch sử đàm phán giữa Washington và Tehran.

Người Iran mang triết lý thương thuyết từ những khu chợ Ba Tư (Bazaar) truyền thống vào bàn đàm phán quốc tế. Mọi chi tiết, dù là nhỏ nhất, đều có thể trở thành chủ đề tranh luận kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Không có sự nhượng bộ nào được đưa ra một cách dễ dàng. Theo The New York Times, lối đàm phán này bào mòn sự kiên nhẫn của đối phương, buộc các nhà ngoại giao phương Tây đôi khi phải chấp nhận nhượng bộ chỉ để thoát khỏi tình trạng bế tắc.

Rào cản từ cấu trúc chính trị nội bộ phức tạp

Sự chậm trễ trên bàn đàm phán không chỉ xuất phát từ kỹ năng của các nhà ngoại giao, mà còn do cấu trúc chính trị đặc thù tại Tehran. Các nhà đàm phán Iran ở Geneva hay Vienna thường không có thẩm quyền quyết định cuối cùng.

Mọi đề xuất, nhượng bộ hay thỏa hiệp đều phải được báo cáo về thủ đô và chờ đợi sự phê duyệt từ Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, và quan trọng nhất là Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei. Sự giằng xé nội bộ giữa phe bảo thủ (những người hoài nghi sâu sắc về ý đồ của phương Tây) và phe ôn hòa (những người muốn gỡ bỏ lệnh trừng phạt để cứu vãn kinh tế) khiến việc đi đến một sự đồng thuận tại Tehran mất rất nhiều thời gian.

David E. Sanger ám chỉ rằng, những di sản của các cuộc đàm phán trong quá khứ - bao gồm cả sự sụp đổ của Thỏa thuận hạt nhân (JCPOA) năm 2018 - càng khiến Tehran trở nên đa nghi và cẩn trọng hơn bao giờ hết.

Thời gian: Vũ khí chiến lược của Tehran

Trong khi các nhà ngoại giao phương Tây coi thời gian là rào cản cần vượt qua, thì Iran dường như coi thời gian là một công cụ chiến lược.

Việc kéo dài đàm phán mang lại cho Iran hai lợi thế lớn. Thứ nhất, nó tạo áp lực tâm lý lên chính quyền Mỹ và các đồng minh châu Âu – những người thường phải đối mặt với áp lực giải quyết khủng hoảng từ các chu kỳ bầu cử quốc nội.

Thứ hai, quan trọng hơn, trong lúc các cuộc đàm phán diễn ra chậm chạp, chương trình hạt nhân của Iran vẫn tiếp tục vận hành. Việc trì hoãn tạo không gian để Tehran nâng cao mức độ làm giàu uranium và củng cố năng lực công nghệ. Khi đàm phán càng kéo dài, "sự thật trên thực địa" càng thay đổi có lợi cho Iran, giúp họ có thêm nhiều quân bài mặc cả nặng ký hơn khi bước vào vòng thương lượng quyết định.

Nhìn nhận từ bài phân tích của The New York Times, có thể thấy rõ rằng việc kỳ vọng vào một bước đột phá nhanh chóng trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran là một sự ảo tưởng về mặt ngoại giao.

Sự chậm trễ của Iran là sự kết hợp giữa văn hóa thương thuyết truyền thống, sự phức tạp trong bộ máy chính trị nội bộ và những toan tính chiến lược sâu xa. Đối với Mỹ và cộng đồng quốc tế, việc hiểu rõ "nghệ thuật trì hoãn" này là điều kiện tiên quyết. Nó đòi hỏi phương Tây phải chuẩn bị cho một cuộc đua marathon vắt kiệt sức, nơi vũ khí quan trọng nhất không chỉ là các lệnh trừng phạt hay đe dọa quân sự, mà chính là "sự kiên nhẫn chiến lược".

Bất kỳ sự nóng vội nào trên bàn đàm phán đều có thể dẫn đến những thỏa thuận lỏng lẻo, hoặc ngược lại, đẩy Trung Đông vào một vòng xoáy khủng hoảng không thể kiểm soát.