Tri ân Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi – lan tỏa tinh thần hiếu học từ di sản Văn Miếu

Hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – trường đại học đầu tiên của Việt Nam (1076–2026), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Ban liên lạc họ Mạc tại Hà Nội tổ chức Lễ kỷ niệm “680 năm ngày mất Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (1346–2026)”. Hoạt động mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, góp phần kết nối giá trị truyền thống với đời sống đương đại.

Buổi lễ có sự tham dự của đại diện các cơ quan trung ương, địa phương, giới nghiên cứu lịch sử, văn hóa và đông đảo con cháu họ Mạc. Trong không gian trang nghiêm của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, các nghi thức dâng hương, tưởng niệm được tổ chức trọng thể, thể hiện lòng kính trọng đối với danh nhân tiêu biểu của dân tộc.

Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (tự Tiết Phu), quê làng Lũng Động (nay thuộc TP Hải Phòng), đỗ đầu khoa thi năm 1304 dưới triều vua Trần Anh Tông. Từ xuất thân không thuận lợi, ông vươn lên bằng ý chí bền bỉ, trở thành hình mẫu về con đường lập thân bằng học vấn.

Theo ông Lê Xuân Kiêu – Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi không chỉ uyên thâm học vấn mà còn là nhà chính trị, ngoại giao xuất sắc, luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, giữ gìn phẩm chất liêm chính và tận tụy trong suốt cuộc đời làm quan.

Trong hoạt động bang giao, ông nổi bật với trí tuệ sắc sảo và bản lĩnh vững vàng khi đi sứ triều Nguyên. Theo PSG.TS. Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho biết, chính tài năng ứng đối đã giúp ông được phong danh hiệu “Lưỡng quốc Trạng nguyên”, qua đó khẳng định vị thế trí thức Đại Việt. Những giai thoại về đối đáp của ông đến nay vẫn được nhắc lại như biểu tượng của trí tuệ và lòng tự tôn dân tộc.

Dù được ban thưởng hậu hĩnh, ông kiên quyết từ chối, thể hiện khí tiết thanh cao của bậc sĩ phu. Nhân cách ấy góp phần định hình hình tượng một Trạng nguyên toàn diện, hội tụ cả tài năng và đạo đức.

Trong khuôn khổ chương trình, các nhà khoa học tập trung làm rõ thêm về thân thế, sự nghiệp và đóng góp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi trên các lĩnh vực giáo dục, chính trị, ngoại giao, qua đó nhấn mạnh vai trò của trí thức Đại Việt trong tiến trình lịch sử.

Lễ kỷ niệm không chỉ dừng lại ở ý nghĩa tưởng niệm mà còn góp phần củng cố các giá trị nền tảng như hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài. Đồng thời, sự kiện tiếp tục khẳng định vai trò bền vững của Văn Miếu – Quốc Tử Giám như biểu tượng của tri thức và đạo lý trong đời sống văn hóa – giáo dục Việt Nam.