Tính toán và rủi ro của chính quyền ông Trump khi phong tỏa eo biển Hormuz

Cơ chế phong tỏa "kép" trên biển

Theo phân tích của chuyên gia kinh tế Peter Eavis, chiến lược của chính quyền Trump tại eo biển Hormuz không phải là một cuộc phong tỏa toàn diện theo nghĩa truyền thống, mà là một chiến dịch "màng lọc" tinh vi.

Cụ thể, các tàu chiến của quân đội Mỹ được triển khai để tạo thành một bức tường rào trên biển, chủ động ngăn chặn và vô hiệu hóa khả năng di chuyển của các tàu chở dầu hoặc tàu thương mại có liên hệ với Iran. Mục tiêu là cắt đứt hoàn toàn nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt làm nên sự khác biệt của chiến dịch này là hải quân Mỹ đồng thời khuyến khích, hỗ trợ và bảo vệ các tàu của các quốc gia khác lưu thông qua eo biển. Bằng cách này, Washington vừa siết chặt "thòng lọng" kinh tế đối với Iran, vừa đảm bảo dòng chảy dầu mỏ toàn cầu không bị gián đoạn, từ đó tránh được một cú sốc giá năng lượng diện rộng.

Để hiểu rõ hơn về động thái quân sự này, cần đặt nó vào bức tranh tổng thể của chính sách đối ngoại thời ông Trump. Kể từ khi rút khỏi Thỏa thuận Hạt nhân Iran (JCPOA) vào năm 2018, Washington đã tái áp đặt các biện pháp trừng phạt nặng nề. Theo mục tiêu được tuyên bố vào thời điểm đó, Mỹ muốn đưa lượng xuất khẩu dầu của Iran "về mức 0".

Khi các lệnh trừng phạt tài chính chưa đủ sức răn đe các mạng lưới buôn lậu dầu mỏ tinh vi của Iran, việc sử dụng sức mạnh quân sự trực tiếp tại eo biển Hormuz là bước leo thang tất yếu. Cùng thời điểm đó, Mỹ đã đứng ra thành lập Liên minh An ninh Hàng hải Quốc tế (IMSC).

Mặc dù mục tiêu công khai của liên minh là bảo vệ tự do hàng hải khỏi các vụ bắt giữ hoặc phá hoại, nhưng trên thực tế, sự hiện diện dày đặc của liên minh này càng làm thu hẹp không gian hoạt động của các đội tàu ngầm và tàu mặt nước của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Rủi ro và sự đánh đổi

Việc biến một tuyến đường thủy thương mại thành một "chiến trường" phong tỏa kinh tế đã mang lại những hệ lụy ngay lập tức cho ngành hàng hải.

Thứ nhất, rủi ro chuỗi cung ứng tăng vọt. Sự hiện diện quân sự khổng lồ của Mỹ và các hành động đáp trả từ phía Iran (như việc bắt giữ các tàu mang cờ Anh hoặc Hàn Quốc) đã đẩy khu vực này vào tình trạng báo động đỏ. Kết quả là, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với các tàu chở dầu đi qua Vịnh Ba Tư đã tăng lên mức kỷ lục, làm tăng chi phí vận tải năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, chiến lược bảo vệ có chọn lọc của Mỹ đã phát huy hiệu quả trong việc ổn định thị trường vĩ mô. Bằng cách đảm bảo an toàn cho các tàu không thuộc Iran, Mỹ có vẻ đã trấn an được các đồng minh và các quốc gia nhập khẩu dầu lớn tại châu Á. Nguồn cung từ Saudi Arabia, UAE và các quốc gia vùng Vịnh khác vẫn tiếp tục chảy ra thị trường thế giới, khiến chiến dịch cô lập Iran không biến thành một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Chiến lược phong tỏa eo biển Hormuz dưới thời Tổng thống Trump là một minh chứng rõ nét cho sự giao thoa giữa sức mạnh quân sự và chiến tranh kinh tế. Bằng việc thực thi một "màng lọc hàng hải" – chặn tàu Iran nhưng mở đường cho thế giới – Mỹ đang kỳ vọng về việc gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế Tehran mà không làm sụp đổ thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Mặc dù chiến lược này đi kèm với rủi ro đụng độ quân sự trực tiếp và làm tăng chi phí vận tải biển, nó đã định hình lại luật chơi địa chính trị tại Trung Đông, để lại một di sản phức tạp về cách thức các siêu cường kiểm soát các yết hầu kinh tế của thế giới.