Tái định hình thị trường xăng dầu toàn cầu và bài toán chiến lược của Việt Nam

Mỹ lập kỷ lục xuất khẩu dầu

Thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua những biến động đáng chú ý khi nguồn cung bị gián đoạn, trong khi các yếu tố địa chính trị tiếp tục chi phối xu hướng giá dầu và khí đốt. Dữ liệu mới nhất cho thấy Mỹ đang nổi lên như một nguồn cung thay thế quan trọng, với xuất khẩu dầu đạt mức cao kỷ lục.

Trên thị trường dầu mỏ, giá tiếp tục xu hướng giảm nhẹ khi xuất hiện kỳ vọng rằng Mỹ và Iran có thể nối lại các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, các chiến lược gia tại ING nhận định diễn biến trong thị trường hàng hoá đang cho thấy một bức tranh trái ngược khi nguồn cung ngày càng thắt chặt, do dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz vẫn chưa được khôi phục hoàn toàn.

Dù đã có một số nỗ lực điều chỉnh, bao gồm chuyển hướng đường ống và duy trì một lượng nhỏ tàu chở dầu đi qua khu vực, ước tính vẫn có khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn. Nếu các biện pháp phong tỏa của Mỹ tiếp tục được siết chặt, con số này có thể còn gia tăng.

“Điều này dẫn đến sự chênh lệch rõ rệt giữa thị trường giao ngay và thị trường kỳ hạn. Cụ thể, dầu Brent giao ngay đang xoay quanh mức 117 USD/thùng, trong khi hợp đồng kỳ hạn gần nhất chỉ đóng cửa dưới 95 USD/thùng”, theo ING.

Ông Warren Patterson, Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa và bà Ewa Manthey, chuyên gia tại ING cảnh báo rủi ro lớn nhất đối với thị trường hiện nay là khả năng các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran thất bại. Đây không phải là kịch bản xa vời, bởi lập trường của hai bên vẫn còn nhiều khác biệt đáng kể. Nếu đàm phán đổ vỡ, áp lực tăng giá dầu có thể quay trở lại rất nhanh.

Trong bối cảnh đó, Mỹ đã tận dụng cơ hội để gia tăng xuất khẩu. Theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng (EIA), xuất khẩu dầu thô của Mỹ trong tuần gần nhất tăng thêm 1,08 triệu thùng/ngày, đạt 5,23 triệu thùng/ngày, là mức cao nhất kể từ tháng 9/2025. Đáng chú ý hơn, tổng xuất khẩu dầu và các sản phẩm lọc dầu đã tăng lên mức kỷ lục 12,74 triệu thùng/ngày.

Sự gia tăng mạnh mẽ này phản ánh xu hướng các quốc gia nhập khẩu chuyển hướng sang nguồn cung từ Mỹ nhằm bù đắp sự thiếu hụt từ Trung Đông. Tuy nhiên, dù xuất khẩu tăng cao, tồn kho dầu thô của Mỹ chỉ giảm nhẹ 913.000 thùng. Ngược lại, tồn kho các sản phẩm lọc dầu giảm mạnh hơn, với xăng giảm 6,33 triệu thùng và nhiên liệu chưng cất giảm 3,12 triệu thùng, cho thấy nhu cầu tiêu thụ vẫn ở mức cao.

Việc dòng vốn thương mại chuyển dịch sang Mỹ đang khiến thị trường nội địa có xu hướng thắt chặt hơn. Điều này có thể thúc đẩy các nhà sản xuất Mỹ tăng nguồn cung trong thời gian tới. Dù vậy, thực tế cho thấy hoạt động khoan dầu vẫn gần như không thay đổi kể từ khi xung đột bắt đầu. Theo dữ liệu của Baker Hughes, số lượng giàn khoan chỉ tăng nhẹ từ 407 lên 411.

Sự ổn định này phù hợp với dự báo của EIA rằng sản lượng dầu thô của Mỹ sẽ không biến động nhiều trong năm nay. Ngay cả khi hoạt động khoan được đẩy mạnh, tác động đáng kể đến sản lượng có thể chỉ xuất hiện từ năm 2027, do độ trễ trong chu kỳ đầu tư và khai thác.

Ở thị trường khí đốt, châu Âu cũng ghi nhận xu hướng hạ nhiệt nhẹ về giá, nhờ kỳ vọng căng thẳng địa chính trị được giảm bớt. Đồng thời, lượng khí dự trữ của Liên minh châu Âu đang tiến gần mức 30% khi khu vực bước vào giai đoạn tích trữ cho mùa đông.

Nguồn cung LNG dồi dào hơn đã góp phần ổn định thị trường. Song, các quỹ đầu tư đang giảm dần vị thế mua ròng, cho thấy tâm lý thận trọng gia tăng. Một yếu tố đáng chú ý là sự cạnh tranh ngày càng lớn từ châu Á. Giá khí tại thị trường châu Á (JKM) vẫn cao hơn so với châu Âu (TTF), khiến nhiều lô hàng LNG có xu hướng chuyển hướng sang khu vực này.

Giá xăng dầu trong nước tăng giảm trái chiều

Tại kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 16/4/2026, liên Bộ Công Thương - Tài chính đã quyết định điều chỉnh giá bán lẻ theo hướng trái chiều, giá xăng tăng nhẹ trong khi giá dầu giảm mạnh. Cụ thể, giá các loại xăng phổ biến trong nước tăng từ 218 - 248 đồng/lít, còn giá dầu giảm từ 1.928 - 2.281 đồng mỗi lít (kg).

Theo cơ quan điều hành, diễn biến giá xăng dầu thế giới trong kỳ vừa qua chịu tác động tổng hợp của nhiều yếu tố địa chính trị và kinh tế. Đáng chú ý là việc Mỹ triển khai các biện pháp phong tỏa eo biển Hormuz, kỳ vọng nối lại đàm phán giữa Mỹ và Iran nhằm hạ nhiệt căng thẳng, cùng với việc xung đột quân sự giữa Nga và Ukraine vẫn tiếp diễn. Những yếu tố này khiến giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường quốc tế biến động tăng, giảm không đồng đều giữa các mặt hàng.

Bên cạnh đó, chính sách thuế mới cũng tác động đáng kể đến việc điều hành giá. Ngày 12/4/2026, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 19/2026/QH16, quy định một loạt chính sách ưu đãi thuế đối với xăng dầu và nhiên liệu bay.

Từ 0h ngày 16/4 đến hết ngày 30/6/2026, thuế bảo vệ môi trường đối với nhiều loại nhiên liệu được giảm về 0 đồng; đồng thời, các mặt hàng này không phải kê khai và nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào. Đặc biệt, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng cũng được đưa về mức 0%. Đây là những yếu tố góp phần giảm áp lực chi phí trong cơ cấu giá.

Trong kỳ điều hành này, liên Bộ tiếp tục sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu với mức trích lập khác nhau theo từng mặt hàng. Cụ thể, xăng sinh học và xăng không chì không trích lập; dầu diesel trích lập 400 đồng/lít; dầu mazut trích lập 800 đồng/kg.

Các mức trích lập và chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, cũng như giá bán lẻ mới, được áp dụng từ 0h ngày 16/4/2026. Các doanh nghiệp đầu mối và phân phối xăng dầu có trách nhiệm điều chỉnh giá bán không muộn hơn thời điểm này theo quy định.

Có thể thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang ở trạng thái nhạy cảm, với sự giằng co giữa kỳ vọng hạ nhiệt căng thẳng và thực tế nguồn cung vẫn bị gián đoạn. Trong bối cảnh đó, vai trò của Mỹ ngày càng nổi bật, nhưng khả năng tăng cung trong ngắn hạn vẫn còn hạn chế, khiến rủi ro biến động giá tiếp tục hiện hữu.

Từ những biến động địa chính trị và thị trường phức tạp hiện nay đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong việc nâng cao năng lực tự chủ năng lượng. Điều này không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo nguồn cung ổn định, mà còn đòi hỏi chiến lược tổng thể nhằm giảm sự phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Năng lượng Việt Nam Nguyễn Anh Tuấn cho rằng chiến lược dự trữ và bình ổn đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực của biến động giá năng lượng đối với nền kinh tế.

Không chỉ giới hạn ở xăng dầu, việc dự trữ chiến lược hiện nay đã được mở rộng sang nhiều loại hình năng lượng khác như LNG, than, và cả năng lượng tái tạo. Đặc biệt, với sự phát triển của công nghệ, việc lưu trữ năng lượng tái tạo ngày càng trở nên khả thi thông qua các giải pháp như hệ thống pin quy mô lớn hoặc thủy điện tích năng.