Sửa Luật Hải quan: Đáp ứng yêu cầu cải cách trong kỷ nguyên thương mại số

Sáng 11/6, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cục Hải quan tổ chức Hội thảo "Lấy ý kiến doanh nghiệp về Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan". Hội thảo nhằm tiếp thu ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các chuyên gia để hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Từ những bước tiến cải cách đến kỳ vọng đổi mới mạnh mẽ

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng sau hơn một thập kỷ thực thi Luật Hải quan năm 2014, ngành Hải quan đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

Theo ông Tuấn, từ mô hình kê khai thủ công bằng hồ sơ giấy, đến nay hầu hết quy trình thủ tục hải quan đã được tự động hóa. Thời gian thông quan đối với hàng hóa luồng xanh chỉ còn tính bằng giây; tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa giảm từ gần 10% xuống khoảng 2,65% trong năm qua, trong khi số lượng tờ khai tăng lên nhiều lần.

Cùng với đó, các giải pháp như Cơ chế một cửa quốc gia, hệ thống thông quan tự động, giám sát bằng seal định vị điện tử hay nộp thuế điện tử 24/7 đã trở thành những công cụ quen thuộc đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Trong nhiều cuộc khảo sát của VCCI, hải quan luôn nằm trong nhóm cơ quan được doanh nghiệp đánh giá cao về mức độ cải cách và ứng dụng công nghệ số. Chính những kết quả này tạo nền tảng để cộng đồng doanh nghiệp đặt nhiều kỳ vọng vào đợt sửa đổi Luật Hải quan lần này.

Đánh giá tích cực đối với dự thảo, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng việc thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã phát đi thông điệp rõ ràng: chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Theo đại diện VCCI, một số nội dung cần được tập trung thảo luận gồm hải quan số và hồ sơ dữ liệu điện tử; quản lý hàng hóa qua thương mại điện tử; quản lý tuân thủ; hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan; bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa quá cảnh; kiểm tra sau thông quan và vấn đề phân cấp, phân quyền.

"Mục tiêu mà Chính phủ đặt ra là cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh. Đây là thước đo rất cụ thể đối với hiệu quả của đợt sửa đổi luật lần này", ông Tuấn nhấn mạnh.

Hoàn thiện hành lang pháp lý trước yêu cầu mới của thương mại toàn cầu

Tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng cho biết Luật Hải quan năm 2014, có hiệu lực từ đầu năm 2015, đã trải qua quá trình thực thi kéo dài 12 năm. Trong bối cảnh mới, nhiều quy định đã bộc lộ những hạn chế và cần được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Theo ông Hưng, dự thảo lần này dự kiến sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ 42 điều và bổ sung thêm 4 điều mới.

Đây được xem là bước điều chỉnh pháp lý có quy mô lớn nhằm cụ thể hóa các định hướng quan trọng của Bộ Chính trị về chuyển đổi số quốc gia, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Đại diện Cục Hải quan nhìn nhận, hành lang pháp lý hiện hành được xây dựng trong bối cảnh hoạt động thương mại chủ yếu diễn ra theo phương thức truyền thống, với trọng tâm là kiểm soát tại biên giới thông qua hồ sơ giấy và các thủ tục hành chính trực tiếp.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử xuyên biên giới và các mô hình giao dịch mới đã khiến cách tiếp cận cũ bộc lộ những điểm nghẽn, làm gia tăng chi phí về thời gian cũng như chi phí cơ hội đối với doanh nghiệp.

"Tinh thần cốt lõi của dự thảo là dịch chuyển trọn vẹn sang tư duy phục vụ, tháo gỡ triệt để các rào cản hành chính nhằm tối ưu hóa chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro hệ thống", ông Hưng nhấn mạnh.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước. Theo Ban soạn thảo, dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định cụ thể về tổ chức, nhiệm vụ và hoạt động của hải quan các cấp, thay vào đó trao thẩm quyền chủ động hơn cho Bộ Tài chính trong công tác điều hành.

Theo ông Hưng, cơ chế này sẽ giúp nâng cao tính linh hoạt trong quản lý, giảm bớt các khâu trung gian và hạn chế cơ chế xin - cho trong hoạt động hành chính, từ đó giúp cơ quan quản lý phản ứng nhanh hơn trước những biến động của môi trường thương mại và tài chính quốc tế.

Tại hội thảo, ông Kim Long Biên, Trưởng Ban Pháp chế, Cục Hải quan cũng đã trình bày những nội dung trọng tâm của dự thảo sửa đổi, trong đó nhiều quy định dự kiến sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đại diện các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và chuyên gia đã đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến tính khả thi của các quy định mới, những khó khăn trong quá trình thực thi cũng như các đề xuất nhằm bảo đảm tính minh bạch và thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Kết luận hội thảo, đại diện Cục Hải quan khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến phù hợp để tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng minh bạch hơn, chi tiết hơn và có tính định lượng rõ ràng hơn.

Theo Cục Hải quan, mục tiêu cao nhất của đợt sửa đổi luật là giúp người khai hải quan thực hiện thủ tục đầy đủ, nhanh chóng và thuận tiện, phù hợp với các cam kết quốc tế cũng như các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã tham gia.

Xa hơn, việc đổi mới phương thức quản lý theo hướng phân loại mức độ tuân thủ và đánh giá rủi ro sẽ góp phần thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp, biến việc thực hiện nghĩa vụ hải quan từ một gánh nặng thủ tục trở thành lợi thế cạnh tranh trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.