Sắp có luật riêng cho giao dịch hàng hóa phái sinh, doanh nghiệp thêm công cụ phòng ngừa rủi ro giá

Sáng 15/9, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổ chức phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự án luật do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng.

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, trong đó nhiều mặt hàng như gạo, cà phê, hồ tiêu, cao su... có vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào giá tham chiếu và thanh khoản từ các sở giao dịch nước ngoài.

Khi giá hàng hóa quốc tế biến động mạnh, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và sử dụng nguyên liệu vì vậy có thể đối mặt với rủi ro lớn về chi phí và giá bán. Trong khi đó, các quy định về giao dịch hàng hóa phái sinh hiện còn phân tán, chủ yếu ở cấp dưới luật, chưa tạo thành một khuôn khổ thống nhất cho toàn bộ thị trường.

Thêm công cụ phòng ngừa biến động giá

Dự án Luật gồm 8 chương, 54 điều, quy định về thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường giao dịch thỏa thuận (OTC). Dự thảo cũng quy định quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia thị trường và trách nhiệm quản lý nhà nước.

Một điểm đáng chú ý là dự luật tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp, bao gồm doanh nghiệp nhà nước, sử dụng công cụ phái sinh hàng hóa để phòng ngừa rủi ro biến động giá đối với nguyên liệu, hàng hóa thiết yếu.

Với các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu, công cụ này có thể được sử dụng để chủ động hơn trong việc quản lý chi phí đầu vào, bảo vệ giá đầu ra và xây dựng kế hoạch kinh doanh.

Dự thảo đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với hoạt động cung ứng sản phẩm phái sinh giá hàng hóa của các tổ chức tín dụng.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương định hướng phát triển các sản phẩm phái sinh dựa trên những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh như cà phê, gạo, cao su... Mục tiêu là gắn thị trường phái sinh với hoạt động sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu và tiêu thụ hàng hóa, từng bước hỗ trợ hình thành giá tham chiếu đối với một số mặt hàng chủ lực.

Nếu được triển khai hiệu quả, thị trường trong nước có thể giúp doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc vào giá tham chiếu và thanh khoản từ các sở giao dịch nước ngoài.

Thiết kế thị trường theo hướng tăng giám sát rủi ro

Dự thảo Luật thiết kế Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là những cấu phần hạ tầng cốt lõi của thị trường. Trong đó, Trung tâm thanh toán bù trừ được định hướng độc lập với Sở giao dịch. Các quy định về thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, quản trị rủi ro và liên thông thị trường xuyên biên giới cũng được đưa vào dự thảo.

Phương thức quản lý được định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, dựa trên kết nối dữ liệu, giám sát theo thời gian thực, cảnh báo sớm và quản lý theo mức độ rủi ro. Dự thảo cũng quy định quyền tự quản của Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ theo thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, tại phiên thẩm tra, các đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ nhiều nội dung, đặc biệt là ranh giới giữa giao dịch hàng hóa phái sinh với các lĩnh vực đã có pháp luật chuyên ngành điều chỉnh. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, mô hình tổ chức và cơ chế tự quản của các thiết chế thị trường cũng cần được hoàn thiện.

Đối với nhà đầu tư, các ý kiến đề nghị bổ sung, làm rõ cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư cá nhân; bảo đảm an toàn khi doanh nghiệp nhà nước tham gia thị trường và sự tham gia bình đẳng của các tổ chức tín dụng.

Các vấn đề liên quan đến liên thông thị trường qua biên giới cũng được đặt ra, trong đó có phối hợp quản lý ngoại hối, thanh toán quốc tế, phòng chống rửa tiền, thuế và hải quan.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết đa số ý kiến tại phiên họp tán thành sự cần thiết ban hành Luật. Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật và các điều ước quốc tế; đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ số.

Dự án Luật được yêu cầu tiếp tục bám sát 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua, trong đó chú trọng tạo cơ sở pháp lý cho việc sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa biến động giá, đồng thời tăng cường kiểm soát thao túng, gian lận, mất khả năng thanh toán và rủi ro lan truyền.

Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến tại phiên thẩm tra, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ và dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.