Nhật Bản nâng lãi suất lên đỉnh 31 năm: Dấu chấm hết cho kỷ nguyên "tiền rẻ"

Nền kinh tế Nhật Bản vừa chứng kiến một bước ngoặt lịch sử vào ngày 16/6 khi Ngân hàng Trung ương nước này (BOJ) quyết định nâng lãi suất chính sách ngắn hạn từ 0,75% lên khoảng 1%. Đây là mức lãi suất cao nhất của xứ sở hoa anh đào kể từ năm 1995, đánh dấu lần thắt chặt tiền tệ đầu tiên kể từ tháng 12 năm ngoái và là bước đi quyết liệt nhất trong lộ trình bình thường hóa chính sách tiền tệ.

Quyết định cân não này được thông qua với tỷ lệ 7 phiếu thuận và 1 phiếu chống, hoàn toàn trùng khớp với các dự báo trước đó của giới chuyên gia do Reuters khảo sát, chính thức đưa kỷ nguyên lãi suất siêu thấp của Nhật Bản lùi vào dĩ vãng.

Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy Thống đốc BOJ Kazuo Ueda và các cộng sự phải ra tay hành động sớm bắt nguồn từ áp lực cộng hưởng của bóng ma lạm phát và sự suy yếu rệu rã của đồng Yên. Việc chiến sự tại Trung Đông kéo dài đang đẩy chi phí năng lượng toàn cầu leo thang, trực tiếp đe dọa đến một quốc gia phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu nhập khẩu như Nhật Bản.

Dù các số liệu chính thức cho thấy lạm phát lõi trong tháng 4 tại nước này chỉ ở mức 1,4%, đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp nằm dưới mục tiêu 2%, nhưng giới phân tích đều nhìn ra đây là con số "bị bóp méo" bởi các gói trợ giá xăng dầu và miễn học phí tạm thời của Chính phủ.

Thực tế, chỉ số giá hàng hóa doanh nghiệp trong tháng 5 đã vọt lên tới 6,3%, mức mạnh nhất trong hơn ba năm qua, cho thấy áp lực chi phí sản xuất đang âm thầm lan rộng và chực chờ bùng nổ vào giá tiêu dùng.

Bên cạnh đó, việc thả nổi lãi suất quá thấp so với Mỹ đã đẩy đồng Yên rơi vào cuộc khủng hoảng mất giá trầm trọng. Ngay cả khi Bộ Tài chính Nhật Bản đã phải chi ra mức kỷ lục 11.700 tỷ Yên, tương đương hơn 73 tỷ USD trong tháng 5 để can thiệp thị trường ngoại hối, đồng Yên vẫn đứng ở mức đáy 160 Yên đổi 1 USD trong phần lớn tháng 6.

Giới chuyên gia ví von việc vừa tung tiền can thiệp tỷ giá vừa giữ lãi suất thấp nới lỏng chẳng khác nào hành động một tay đạp phanh nhưng một tay vẫn nhấn ga, rốt cuộc chỉ làm mòn vẹt má phanh ngân sách mà không giải quyết được gốc rễ vấn đề. Đồng Yên yếu dù mang lại chút lợi thế cho các đại gia xuất khẩu, nhưng lại là đòn giáng mạnh vào túi tiền của người dân khi hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt đỏ, buộc Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi phải thông qua gói ngân sách bổ sung trị giá 3.000 tỷ Yên để cứu trợ các hộ gia đình.

Song song với việc tăng chi phí vốn, BOJ cũng công bố một lộ trình rút lui bài bản khỏi thị trường nợ khi quyết định giảm dần quy mô mua trái phiếu chính phủ khoảng 200 tỷ Yên mỗi quý, hướng tới mục tiêu đưa lượng mua từ 2.700 tỷ Yên/tháng hiện tại xuống còn 2.000 tỷ Yên từ sau tháng 4 năm 2027. Động thái kép này phát đi tín hiệu mạnh mẽ rằng Tokyo muốn trả lại quyền định hình lãi suất dài hạn cho thị trường, chấp nhận mức lãi suất thực tế cao hơn để tự cứu lấy giá trị đồng nội tệ.

Dù thị trường ngoại hối phản ứng khá thận trọng sau tin tức do chênh lệch lãi suất với Mỹ vẫn còn lớn, nhưng cục diện tiền tệ Đông Á rõ ràng đã thay đổi. Với hơn ba phần tư số kinh tế trưởng dự báo về một đợt nâng lãi suất tiếp theo lên mức 1,25% vào cuối năm, dòng tiền rẻ trú ẩn tại Nhật Bản suốt nhiều thập kỷ qua đang rục rịch chuẩn bị cho một cuộc đại di cư mới.