Giữ chuẩn mực nghề, giữ hồn chiếu chèo xứ Bắc

Từ Đoàn nghệ thuật Chèo Sông Thương thành lập năm 1959, đến Nhà hát Chèo Bắc Ninh hôm nay là hành trình gần bảy thập niên bền bỉ giữ lửa sân khấu chuyên nghiệp. Qua nhiều thế hệ, “chiếu chèo xứ Bắc”, một trong bốn chiếu chèo cổ Đông, Nam, Bắc, Đoài của cả nước - không chỉ được bảo tồn mà từng bước được làm mới trong cách kể, phương thức tiếp cận và không gian biểu diễn.

Với Nhà hát Chèo Bắc Ninh, bảo tồn trước hết là giữ chuẩn mực nghề - từ giọng hát, lối diễn, âm nhạc đến sắc thái văn hóa Kinh Bắc trong từng tác phẩm. NSND Tạ Quang Lẫm - Giám đốc Nhà hát Chèo Bắc Ninh khẳng định: “Động lực cốt lõi để Nhà hát tồn tại và phát triển là giá trị truyền thống. Chúng tôi phải gìn giữ bản sắc riêng của chiếu chèo xứ Bắc, đồng thời bảo đảm chất lượng nghệ thuật để đưa chèo đến gần hơn với công chúng”.

Từ quan điểm ấy, mỗi kịch bản, mỗi vở diễn và quá trình đào tạo nghệ sĩ đều hướng tới một mục tiêu xuyên suốt: giữ hồn cốt truyền thống nhưng để chèo tiếp tục sống trong đời sống hôm nay.

Hiện Nhà hát có 2 Nghệ sĩ Nhân dân, 8 Nghệ sĩ Ưu tú, tạo thành lực lượng chuyên môn nòng cốt trong sáng tạo và truyền nghề. Bên cạnh những trích đoạn kinh điển như: Thị Mầu lên chùa, Lý trưởng - Mẹ Đốp, Nhà hát phục hồi, chuẩn bị dàn dựng Lưu Bình - Dương Lễ, Quan Âm Thị Kính, Từ Thức, Trương Viên, Kim Nham.

Trên nền vốn cổ, Nhà hát đồng thời làm mới sân khấu bằng những tác phẩm lịch sử và đề tài đương đại. Cụ thể như, năm 2019, Người con gái Kinh Bắc giành Huy chương Vàng tại Liên hoan Chèo toàn quốc, trở thành vở diễn đầu tiên của đơn vị đạt Huy chương Vàng sau 60 năm hình thành và phát triển. Năm 2025, Thiên mệnh tiếp tục giành Huy chương Vàng toàn quốc, cho thấy khả năng khai thác chất liệu lịch sử bằng những vấn đề còn giá trị với đời sống hôm nay.

Để tiếng chèo ngân vang trong đời sống đương đại

Nếu kịch mục tạo nền tảng chuyên môn, thì biểu diễn và truyền dạy là cách Nhà hát đưa chèo trở lại với đời sống. Năm 2025, Nhà hát thực hiện 240 buổi biểu diễn, mức cao nhất trong những năm gần đây. Năm 2026, đơn vị tiếp tục thực hiện hơn 200 buổi theo nhiệm vụ đặt hàng và nhu cầu của địa phương, cơ quan, tổ chức. Đặc biệt, Nhà hát liên tục làm mới tiết mục, tập huấn nghệ sĩ, phục vụ những chương trình nghệ thuật lớn của địa phương, trong đó có chương trình chào mừng thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương.

Đáng chú ý, nghệ thuật truyền thống đang được đưa đến gần thế hệ trẻ ngay từ trường học; mỗi năm, Nhà hát triển khai 4 - 5 dự án truyền dạy. Cùng với Đoàn Chèo, Nhà hát còn có Đoàn Ca múa nhạc và Câu lạc bộ Ca trù, tạo nên hệ sinh thái nghệ thuật đa dạng.

Một hướng đi mới đang được Nhà hát từng bước mở rộng là kết nối nghệ thuật truyền thống với du lịch. Nhà hát tiếp tục tìm kiếm cơ hội phối hợp với doanh nghiệp lữ hành, xây dựng những chương trình ngắn gọn, chọn lọc nhưng đậm dấu ấn Kinh Bắc.

Để phát triển ổn định, Nhà hát cần một điểm biểu diễn thường xuyên do đơn vị chủ động quản lý - vừa là nơi khán giả tìm đến với chèo, vừa tạo điều kiện xây dựng lịch diễn, kết nối doanh nghiệp lữ hành và phát triển sản phẩm văn hóa - du lịch. Cùng với không gian diễn, bài toán nhân lực cũng cần được quan tâm.

Để tiếng chèo tiếp tục ngân vang cũng là để mạch nguồn Kinh Bắc tiếp tục hiện hữu trong diện mạo đô thị mới - như một sức mạnh mềm tạo bản sắc, chiều sâu và sức hấp dẫn cho Bắc Ninh trên hành trình vươn tầm.