Môi trường pháp lý minh bạch là nền tảng của niềm tin đầu tư

LS Võ Hoàng Tâm tốt nghiệp Cử nhân Luật Thương mại khoá đầu tiên của Khoa Luật - Trường Đại học Cần Thơ (1999-2003), sau đó hoàn thành chương trình thạc sĩ luật kinh tế cùng các khóa đào tạo về ngôn ngữ Anh và nghiệp vụ tại trường. Hiện ông trở lại Trường Đại học Cần Thơ, tham gia xây dựng chương trình và hỗ trợ công tác đào tạo luật.

Trước khi thành lập CILAF & Partners năm 2019, từ năm 2006, ông phụ trách công tác pháp chế tại Công ty Cổ phần Dược Hậu Giang, trong đó 11 năm giữ vị trí Trưởng phòng Pháp chế. Kinh nghiệm tại doanh nghiệp lớn giúp ông tích lũy thực tiễn về pháp chế, quản trị, đầu tư, hợp đồng và kiểm soát rủi ro pháp lý.

Theo ông, đâu là điểm nghẽn pháp lý đang cản trở dòng vốn và khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Cần Thơ?

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở quy định pháp luật, mà còn ở sự chưa rõ ràng, chồng chéo và thiếu thống nhất khi áp dụng, nhất là trong đầu tư, đất đai, xây dựng, thuế, hợp đồng và điều kiện kinh doanh. Điều này khiến doanh nghiệp khó dự liệu thời gian, chi phí và rủi ro.

Chẳng hạn, trong cuộc trao đổi với đoàn công tác về cải cách thủ tục hành chính gắn với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp do Bộ Tư pháp chủ trì năm 2026, chúng tôi đã kiến nghị nhiều khó khăn, vướng mắc về điều kiện kinh doanh, ưu đãi đầu tư và thủ tục đăng ký doanh nghiệp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Tại Hội nghị gặp gỡ giữa chính quyền và doanh nghiệp Cần Thơ năm 2025, tôi từng kiến nghị về giới hạn chiều cao 9 tầng tại một số tuyến đường chính khu vực nội ô. Có nhà đầu tư đề xuất công trình cao hơn theo nhu cầu thị trường và định hướng phát triển đô thị, nhưng chưa có cơ chế, quy hoạch hoặc hướng dẫn cụ thể để xem xét. Những vướng mắc như vậy có thể ảnh hưởng đến tính khả thi của dự án và quyết định đầu tư. Đây cũng là nội dung rất đáng quan tâm trong quá trình thành phố lập đồ án Quy hoạch chung thành phố Cần Thơ – đồ án đầu tiên được lập sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Trong lĩnh vực dược phẩm, tại hội nghị về thu hút đầu tư và giao thương quốc tế ở Đồng bằng sông Cửu Long năm 2023, tôi cũng nêu các vướng mắc về phân phối, điều kiện giao hàng, công bố hàng hóa và một số mô hình kinh doanh trực tuyến – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đưa sản phẩm ra thị trường và kết nối chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp vì vậy cần một cách thực thi rõ ràng, thống nhất và có thể dự liệu, để chủ động đầu tư, mở rộng sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng.

Theo ông, cần đổi mới việc cung cấp thông tin và tổ chức thủ tục như thế nào để doanh nghiệp có thể dự liệu quá trình thực hiện?

Một số thủ tục đầu tư vẫn phải qua nhiều cơ quan, nhiều đầu mối, làm tăng thời gian và chi phí cơ hội. Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo tiền đề tinh gọn, nhưng cải cách cần tiếp tục đi cùng với giảm khâu trung gian, tăng phân cấp, liên thông dữ liệu và công khai thông tin về quy hoạch, quỹ đất, điều kiện đầu tư, thành phần hồ sơ và tiến độ xử lý.

Quan trọng là doanh nghiệp phải biết trước cần chuẩn bị gì, hồ sơ đi qua những bước nào, thời gian xử lý ra sao và có thể phát sinh vấn đề gì. Khi quy trình được minh định, doanh nghiệp mới chủ động được kế hoạch và chi phí.

Ông nhìn nhận thế nào về việc đưa pháp lý vào quá trình đầu tư, kinh doanh ngay từ đầu?

Doanh nghiệp không nên chỉ tìm luật sư khi đã phát sinh sự cố. Tham gia từ đầu giúp nhận diện rủi ro, thiết kế giao dịch và phân định trách nhiệm giữa các bên.

Theo tôi, luật sư cần tham gia từ khi doanh nghiệp thiết kế mô hình, dự án hoặc giao dịch, không chỉ để “tra luật” mà còn để kiểm chứng, phản biện và hoàn thiện phương án kinh doanh. Khi đó, pháp lý trở thành một phần của quá trình ra quyết định và quản trị rủi ro.

Ông đánh giá thế nào về yêu cầu bảo đảm quyền được bảo vệ và thực thi trong môi trường đầu tư?

Một môi trường đầu tư tốt không chỉ được đánh giá ở mức độ thuận lợi khi doanh nghiệp gia nhập thị trường, tiếp cận dự án hay thực hiện thủ tục đầu tư. Một yếu tố rất quan trọng khác là khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, doanh nghiệp có thể bảo vệ quyền của mình bằng một cơ chế minh bạch, công bằng, hiệu quả và kết quả giải quyết có thể được thực thi trên thực tế hay không.

Cần nhìn toàn bộ quá trình bảo vệ quyền của doanh nghiệp như một chuỗi liên tục: từ thiết kế hợp đồng, phòng ngừa tranh chấp; thương lượng, hòa giải; giải quyết tại trọng tài hoặc Tòa án; áp dụng các biện pháp bảo toàn tài sản khi cần thiết; cho đến công nhận và tổ chức thi hành kết quả giải quyết tranh chấp. Nếu một mắt xích trong chuỗi này không hiệu quả thì quyền được ghi nhận trên hợp đồng, bản án hoặc phán quyết có thể chưa chuyển hóa đầy đủ thành lợi ích thực tế của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp, một trong những vấn đề đáng lưu ý là khả năng xác định và bảo toàn tài sản của bên có nghĩa vụ. Thông tin về tài sản hiện được quản lý tại nhiều hệ thống và cơ quan khác nhau; việc tiếp cận, xác minh trong những trường hợp cụ thể có thể mất thời gian. Nếu quá trình này kéo dài, chi phí bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp tăng lên, trong khi khả năng tài sản bị chuyển dịch hoặc thay đổi hiện trạng cũng là rủi ro cần được tính đến.

Ở góc độ thể chế, tôi ghi nhận những chuyển động tích cực. Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đã bổ sung cơ chế xác minh điều kiện thi hành án thông qua kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cùng các công cụ phong tỏa tài khoản, tạm ngừng giao dịch, tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc thay đổi hiện trạng tài sản. Đây là hướng đi đúng. Vấn đề còn lại nằm ở khâu tổ chức thực hiện và mức độ liên thông thực tế giữa các cơ sở dữ liệu.

Ở phía doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi không nên bắt đầu từ thời điểm tranh chấp phát sinh. Ngay khi thiết lập giao dịch, doanh nghiệp cần quan tâm đến việc thẩm định đối tác, thiết kế hợp đồng, cơ chế bảo đảm nghĩa vụ, lựa chọn luật áp dụng và phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp, cũng như khả năng thi hành nếu quan hệ hợp đồng không diễn ra như dự kiến.

Niềm tin của nhà đầu tư, xét đến cùng, không chỉ đến từ việc họ được quyền đầu tư và kinh doanh, mà còn từ niềm tin rằng quyền tài sản, quyền hợp đồng và các lợi ích hợp pháp của họ được bảo vệ bằng một cơ chế có thể dự liệu và có khả năng thực thi trên thực tế. Theo tôi, đây là một trong những thành tố quan trọng của năng lực cạnh tranh và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Thời gian tới, Cần Thơ cần hoàn thiện pháp luật, môi trường kinh doanh và nâng năng lực doanh nghiệp như thế nào để phát huy lợi thế, tạo sức hút và lan tỏa đầu tư cho cả vùng?

Sau hợp nhất, Cần Thơ có không gian phát triển rộng hơn nhiều. Đây là cơ hội để Cần Thơ thu hút các dự án lớn, đồng thời giúp doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng về nguyên liệu, logistics, vận chuyển và dịch vụ hỗ trợ. Đặc biệt, việc tăng cường kết nối hàng không giữa Cần Thơ với các trung tâm kinh tế trong nước, khu vực và quốc tế cũng rất quan trọng.

Nhưng hạ tầng mới chỉ là điều kiện cần. Cần Thơ cần tiếp tục nâng tính minh bạch, thống nhất và khả năng dự đoán của môi trường kinh doanh, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ hỗ trợ. Về phía mình, doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng chuẩn về pháp lý, quản trị, tuân thủ và chất lượng cung ứng để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư lớn.

Trân trọng cảm ơn ông!

CILAF & Partners: Đưa pháp lý vào quá trình ra quyết định của doanh nghiệp

Với CILAF & Partners, pháp lý không phải là điểm dừng khi rủi ro xuất hiện, mà cần đi trước một bước trong mỗi quyết định kinh doanh. Từ nền tảng pháp chế doanh nghiệp và thực tiễn tư vấn nhà đầu tư, CILAF xây dựng mô hình tư vấn dài hạn, kết hợp chuyên môn, công nghệ và đội ngũ để đồng hành cùng doanh nghiệp tại Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Một cách tiếp cận chủ động

Thành lập năm 2019, CILAF & Partners không chỉ cung cấp dịch vụ khi doanh nghiệp gặp vấn đề, mà chủ động kết nối với cộng đồng doanh nghiệp thông qua hội thảo, đối thoại chính sách và các diễn đàn liên vùng; đồng thời đóng góp ý kiến từ thực tiễn cho thành phố, Hiệp hội Doanh nghiệp TP.Cần Thơ và VCCI.

Sau 7 năm, CILAF quy tụ 8 luật sư thành viên và cộng sự, phần lớn xuất thân từ pháp chế doanh nghiệp, cùng đội ngũ nhân sự được đào tạo qua thực tiễn. Phạm vi tư vấn cũng mở rộng từ đầu tư, doanh nghiệp, hợp đồng đến M&A, bất động sản, tái cấu trúc, giải quyết tranh chấp. Tệp khách hàng hiện có doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực tại Cần Thơ và các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó hơn 10 doanh nghiệp thường xuyên sử dụng dịch vụ pháp lý, thuộc các ngành thú y, nông nghiệp, thủy sản, vật liệu xây dựng và thương mại – dịch vụ.

Đáng chú ý, CILAF đang chuyển từ cung cấp dịch vụ theo vụ việc sang mô hình đồng hành thường xuyên. Đây là nền tảng để CILAF định vị dịch vụ pháp lý tại chỗ như một năng lực hỗ trợ doanh nghiệp ngay trong quá trình phát triển tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Chuẩn hóa vận hành, đầu tư con người

Cùng với phát triển đội ngũ và khách hàng, CILAF chú trọng chuẩn hóa và số hóa quy trình. Công ty chú trọng đào tạo qua công việc thực tế, tổ chức đào tạo kỹ năng, trong đó có chăm sóc khách hàng; đồng thời tiếp nhận sinh viên thực tập, kiến tập, tập sự để tạo nguồn nhân sự kế thừa có năng lực.

Điểm khác biệt của CILAF là yêu cầu luật sư hiểu hoạt động kinh doanh thay vì chỉ xử lý vấn đề pháp lý. Luật sư phải nắm được mô hình, mục tiêu kinh doanh và các bên liên quan để kiểm chứng phương án, cảnh báo rủi ro và giúp doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp.