Kinh tế dữ liệu – AI: Động lực mới cho tăng trưởng bền vững của Việt Nam

Trong nhiều năm qua, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh nhờ mở rộng lao động, thu hút đầu tư và thúc đẩy xuất khẩu. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, các yếu tố này dần mất đi lợi thế. Chi phí lao động tăng, dư địa mở rộng vốn thu hẹp và hiệu quả đầu tư không còn như trước, buộc nền kinh tế phải tìm kiếm động lực mới dựa trên năng suất và công nghệ.

Theo ông Nguyễn Trung Chính, trong kỷ nguyên số, dữ liệu đã trở thành nguồn lực sản xuất cốt lõi. Khi kết hợp với AI, dữ liệu không chỉ được lưu trữ mà còn được phân tích, chuyển hóa thành tri thức và giá trị kinh tế. Đặc tính có thể tái sử dụng nhiều lần giúp dữ liệu tạo ra lợi thế vượt trội so với các nguồn lực truyền thống, đồng thời mở ra khả năng phát triển các sản phẩm và dịch vụ số với chi phí thấp.

Việc phát triển kinh tế dữ liệu – AI mang lại ba chuyển biến quan trọng. Trước hết, năng suất lao động được cải thiện rõ rệt nhờ ứng dụng phân tích dữ liệu và tự động hóa vào cả hoạt động sản xuất lẫn quản trị. Tiếp đó, các mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng số xuất hiện, tạo ra giá trị gia tăng cao và mở rộng không gian tăng trưởng. Cuối cùng, nhiều ngành kinh tế truyền thống được tái cấu trúc theo hướng thông minh hơn, từ sản xuất, nông nghiệp đến tài chính và dịch vụ.

Thực tiễn quốc tế cho thấy các quốc gia phát triển đều chủ động xây dựng hệ sinh thái dữ liệu với cách tiếp cận khác nhau. Mỹ phát triển theo hướng thị trường, Trung Quốc thúc đẩy bằng vai trò điều phối mạnh của Nhà nước, còn Singapore nổi bật với mô hình “nhà nước kiến tạo” dựa trên nền tảng pháp lý, hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và dữ liệu mở.

Đối chiếu với các mô hình này, Việt Nam dù đã đạt những bước tiến nhất định trong phát triển kinh tế số nhưng vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Khung pháp lý về dữ liệu chưa hoàn chỉnh, đặc biệt là các quy định liên quan đến sở hữu và định giá. Hạ tầng dữ liệu và bảo mật còn hạn chế, trong khi dữ liệu chưa được kết nối và khai thác hiệu quả. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chuyên sâu về AI và dữ liệu vẫn thiếu hụt, ảnh hưởng đến khả năng triển khai trên quy mô lớn.

Để tận dụng “thời điểm vàng”, ông Nguyễn Trung Chính đề xuất cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là hoàn thiện thể chế, trong đó bao gồm xây dựng cơ chế công nhận dữ liệu là tài sản, ban hành chính sách ưu đãi và thiết lập môi trường thử nghiệm cho các mô hình mới. Đồng thời, cần thúc đẩy hợp tác công – tư nhằm huy động nguồn lực cho các dự án hạ tầng dữ liệu.

Về hạ tầng, Việt Nam cần tập trung phát triển các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực kết nối quốc tế. Việc đảm bảo nguồn điện ổn định, đặc biệt là năng lượng xanh, cũng là yếu tố quan trọng để vận hành hệ thống dữ liệu bền vững.

Song song đó, việc hình thành thị trường dữ liệu chính thức sẽ giúp tăng tính minh bạch và khai thác hiệu quả tài nguyên này. Các sàn giao dịch dữ liệu cùng với hệ thống dữ liệu mở từ khu vực công sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển các ứng dụng AI.

Ở góc độ dài hạn, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu – phát triển cần được đặt ở vị trí trung tâm. Sự liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, cùng với chính sách thu hút chuyên gia, sẽ góp phần nâng cao năng lực công nghệ quốc gia.

Theo ông Nguyễn Trung Chính, sự phối hợp giữa “Nhà nước kiến tạo” và “doanh nghiệp tiên phong” sẽ là chìa khóa để hình thành hệ sinh thái kinh tế dữ liệu hoàn chỉnh. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là nền tảng giúp Việt Nam bứt phá, hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế số hiện đại trong thập kỷ tới.