Kích hoạt tăng trưởng từ doanh nghiệp thay vì chỉ kích cầu

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế khoảng 10%/năm trong giai đoạn 2026–2030 được đánh giá là tham vọng lớn, đòi hỏi Việt Nam phải tạo ra những động lực phát triển mới thay vì tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng truyền thống. Theo các chuyên gia, chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu này nằm ở việc nâng cao sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp thông qua các chính sách cải cách mang tính đột phá.

Đây là nhận định được đưa ra tại Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vĩ mô đột phá và mục tiêu hai con số" do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới tổ chức ngày 14/7 tại Hà Nội.

Theo TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể đạt được nếu vẫn dựa vào các động lực cũ như vốn đầu tư, lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên. Trong giai đoạn mới, tăng trưởng phải được dẫn dắt bởi năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đặc biệt là sự phát triển của khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, với mục tiêu đến năm 2030 cả nước có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, đóng góp 55–58% GDP và duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 10–12% mỗi năm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khu vực doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế. Đến hết tháng 6/2026, cả nước có hơn 1,06 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, đồng nghĩa với việc mỗi năm cần tăng thêm gần 200.000 doanh nghiệp mới để hoàn thành mục tiêu vào năm 2030. Trong khi đó, số doanh nghiệp giải thể, tạm ngừng kinh doanh vẫn ở mức cao.

Đáng chú ý, khoảng 70% doanh nghiệp ngoài Nhà nước có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng và hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động. Hiệu quả kinh doanh cũng chưa cao khi chỉ khoảng 420.000 doanh nghiệp có lãi, trong khi số doanh nghiệp báo lỗ còn lớn hơn. Quy mô nhỏ cùng năng lực tài chính hạn chế khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong đầu tư công nghệ, nghiên cứu phát triển và chuyển đổi số.

Theo các chuyên gia, ngoài những khó khăn nội tại, doanh nghiệp Việt Nam còn phải đối mặt với áp lực từ biến động kinh tế toàn cầu, chi phí logistics gia tăng, các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu cũng như sự cạnh tranh từ thương mại điện tử xuyên biên giới. Dù vậy, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và dòng vốn FDI chất lượng cao vẫn mở ra nhiều cơ hội nếu doanh nghiệp đủ năng lực tham gia.

Để khơi thông các động lực tăng trưởng, TS. Phạm Anh Tuấn cho rằng cần chuyển từ tư duy hỗ trợ dàn trải sang xây dựng chính sách theo từng nhóm doanh nghiệp. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ cần được hỗ trợ chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp chính thức; doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được cải thiện khả năng tiếp cận vốn, công nghệ và kỹ năng quản trị; trong khi doanh nghiệp tăng trưởng cao và doanh nghiệp đầu đàn cần cơ chế khuyến khích đầu tư nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến tại diễn đàn cũng đề xuất tiếp tục cải cách thể chế theo hướng giảm chi phí tuân thủ, phát triển thị trường vốn, hoàn thiện chính sách thuế hỗ trợ đầu tư cho R&D, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung nhằm nâng cao năng suất của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng phát triển, chính sách không chỉ dừng ở việc kích thích tổng cầu mà cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở doanh nghiệp mở rộng quy mô, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi khu vực doanh nghiệp thực sự lớn mạnh, đây sẽ là nền tảng quan trọng để tạo sức bật mới cho nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn 2026–2030.