Khơi thông điểm nghẽn dòng vốn cho tăng trưởng xanh

Tăng trưởng xanh đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một hệ sinh thái tài chính đủ mạnh để nuôi dưỡng các dự án năng lượng sạch, nông nghiệp bền vững, công trình tiết kiệm năng lượng hay hạ tầng xử lý môi trường. Trong bối cảnh đó, tài chính xanh không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đã trở thành điều kiện nền tảng cho phát triển bền vững.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng bản chất của tài chính xanh là dịch chuyển dòng vốn từ những lĩnh vực phát thải cao sang các ngành ít phát thải hơn, qua đó vừa tạo lợi nhuận tài chính, vừa bảo đảm lợi ích môi trường và ổn định xã hội dài hạn.

Trong cấu phần này, ngân hàng đang là kênh dẫn vốn quan trọng nhất. Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đạt khoảng 750.000 - 780.000 tỷ đồng, tăng xấp xỉ 15% so với năm trước; số lượng tổ chức tín dụng tham gia cho vay xanh đã tăng lên 58 đơn vị, gấp gần 4 lần so với năm 2017. Dù vậy, tín dụng xanh hiện mới chỉ chiếm hơn 4% tổng dư nợ nền kinh tế.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, đây là tín hiệu tích cực cho thấy dòng vốn xanh đang mở rộng nhanh, nhưng con số này vẫn khá khiêm tốn nếu so với nhu cầu tài trợ cho quá trình chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải và tái cấu trúc sản xuất trong nhiều năm tới.

Không chỉ dừng ở các dự án quy mô lớn như điện gió, điện mặt trời hay nông nghiệp sạch, tín dụng xanh hiện cũng bắt đầu lan sang phân khúc tiêu dùng xanh như nhà ở tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời áp mái, xe điện. Điều này cho thấy tài chính xanh đã bước đầu đi từ phạm vi doanh nghiệp sang thay đổi hành vi đầu tư và tiêu dùng trong xã hội.

Tuy nhiên, nghịch lý hiện nay là nhu cầu vốn xanh tăng mạnh nhưng khả năng hấp thụ và giải ngân vẫn chưa tương xứng. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, trở ngại lớn nhất nằm ở việc Việt Nam chưa hoàn thiện taxonomy xanh, bộ tiêu chí xác định đâu là dự án thực sự xanh. Khi chưa có chuẩn chung, ngân hàng khó thẩm định, doanh nghiệp khó chứng minh hiệu quả môi trường, còn thị trường đối mặt nguy cơ gắn nhãn xanh hình thức.

Một điểm nghẽn khác là phần lớn dự án xanh đều có suất đầu tư lớn, vòng đời dài, thời gian thu hồi vốn chậm và phụ thuộc nhiều vào công nghệ, trong khi nguồn huy động của ngân hàng chủ yếu vẫn là vốn ngắn hạn. Sự lệch pha kỳ hạn khiến tổ chức tín dụng phải đối mặt với rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng cao hơn so với cho vay thông thường.

Trong khi đó, thị trường trái phiếu xanh, công cụ được kỳ vọng bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho chuyển đổi xanh vẫn phát triển chậm. Tổng quy mô phát hành đến nay chỉ khoảng 30.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong thị trường trái phiếu doanh nghiệp và mới tập trung ở một số ngân hàng, tập đoàn lớn.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, để tài chính xanh thực sự trở thành đòn bẩy cho tăng trưởng xanh, điều quan trọng nhất hiện nay là sớm hoàn thiện khung pháp lý về phân loại dự án xanh, chuẩn hóa tiêu chí ESG trong thẩm định tín dụng, đồng thời phát triển mạnh các kênh vốn dài hạn như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư bền vững và các cơ chế chia sẻ rủi ro.

“Khi chuẩn mực được xác lập rõ ràng, dòng vốn mới có thể chảy mạnh và chảy đúng vào các khu vực tạo ra tăng trưởng xanh thực chất cho nền kinh tế”, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.