Hải Phòng và nỗ lực nâng tầm PCI: Hướng tới hệ sinh thái kinh doanh đồng hành và minh bạch

Bắt đầu từ những điểm nghẽn

Kế hoạch nâng cao PCI giai đoạn 2026-2027 đặt mục tiêu tổng điểm từ 70 điểm trở lên, giữ vị trí trong nhóm 5 và phấn đấu vào nhóm 3 dẫn đầu cả nước. Mục tiêu cao, nhưng đáng chú ý hơn là cách chọn trọng tâm.

Thay vì củng cố những chỉ số vốn đã thuận lợi, Hải Phòng gọi tên hai chỉ số còn hạn chế trong kết quả năm 2025: Chi phí không chính thức và Thiết chế pháp lý. Mục tiêu đặt ra là đưa Chỉ số Chi phí không chính thức đạt từ 7,8 điểm trở lên, Thiết chế pháp lý từ 7 điểm trở lên.

PCI ở đây được dùng như công cụ soi chiếu chất lượng điều hành, không phải bảng thành tích. Chi phí không chính thức chạm vào mức độ liêm chính và niềm tin của doanh nghiệp; thiết chế pháp lý phản ánh độ an toàn của môi trường kinh doanh khi phát sinh tranh chấp. Đó cũng là hai chỉ số khó cải thiện nhất, vì phụ thuộc vào hành vi hơn là vào văn bản.

Song song, thành phố tập trung vào ba chỉ số có trọng số lớn, mỗi chỉ số chiếm 15% trong phương pháp đánh giá PCI: Tính minh bạch, Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và Chính quyền kiến tạo. Năm 2026, Chỉ số Tính minh bạch phấn đấu đạt từ 7,5 điểm trở lên; Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp từ 6 điểm; Chính quyền kiến tạo từ 6,4 điểm.

Ba phương diện ấy quyết định phần lớn trải nghiệm của nhà đầu tư: thông tin đủ rõ để ra quyết định, chính sách hỗ trợ đi đúng địa chỉ, và một bộ máy không chỉ chờ tiếp nhận hồ sơ mà chủ động gỡ vướng. Không chiến dịch tuyên truyền nào tạo ra được thay đổi đó; thứ phải đổi là cách chính quyền vận hành suốt vòng đời hoạt động của doanh nghiệp.

Khi đồng hành được chuyển thành quy trình cụ thể

Điểm nhấn của Kế hoạch số 286 là mô hình "CÙNG THÀNH CÔNG", tên tiếng Anh là Succeed Together, thiết kế để hỗ trợ, chăm sóc nhà đầu tư, doanh nghiệp trong suốt quá trình sản xuất, kinh doanh.

Giá trị của mô hình không nằm ở thông điệp đồng hành, mà ở chỗ trách nhiệm hỗ trợ được quy về đầu mối cụ thể. Từng sở, ngành, địa phương phải công khai danh sách cán bộ liên hệ: họ tên, chức danh, lĩnh vực phụ trách, số điện thoại. Đường dây nóng hỗ trợ doanh nghiệp cũng được công bố, để việc liên hệ không còn phụ thuộc vào quan hệ cá nhân.

Kèm theo là hướng dẫn chi tiết quy trình từng thủ tục và danh mục biểu mẫu để doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ hợp lệ ngay từ đầu. Thành phố đưa vào mô hình trợ lý ảo AI song ngữ Việt - Anh, tự động trả lời câu hỏi về thủ tục hành chính, cùng hệ thống đặt lịch hẹn khi doanh nghiệp cần hỗ trợ trực tiếp.

Đó là dịch chuyển từ tư duy "quản lý đối tượng" sang tổ chức một hệ thống chăm sóc nhà đầu tư. Khi tên người phụ trách, phạm vi trách nhiệm và quy trình xử lý đều công khai, đồng hành không còn dừng ở các cuộc gặp định kỳ mà thành cơ chế thường xuyên.

Nếu "CÙNG THÀNH CÔNG" mở rộng khả năng tiếp cận chính quyền, "Hồ sơ thông suốt" đi thẳng vào khoản mất mát âm thầm nhất của doanh nghiệp: thời gian.

Mô hình chính thức được thực hiện từ ngày 1/8/2026. Các cơ quan phải công khai biểu mẫu thủ tục hành chính trên cổng thông tin điện tử thành phần để doanh nghiệp chủ động tải về; hướng dẫn chi tiết cách kê khai, cách nộp hồ sơ, cụ thể hóa bằng video trực quan khi cần.

Đáng chú ý hơn cả là một cam kết: khi hồ sơ cần bổ sung hoặc sửa đổi, cơ quan xử lý chỉ được yêu cầu doanh nghiệp bổ sung, sửa đổi một lần duy nhất. Ràng buộc ấy tạo áp lực ngược lên bộ máy: cán bộ tiếp nhận buộc phải kiểm tra đầy đủ, hướng dẫn rõ ràng và chịu trách nhiệm về hướng dẫn của mình.

Một bộ hồ sơ đi lại nhiều vòng không chỉ tiêu tốn thời gian. Đó còn là chi phí nhân sự, chi phí cơ hội và những khoảng mờ dễ dẫn tới giao dịch không chính thức. "Hồ sơ thông suốt" vì thế là điểm giao của cải cách thủ tục, minh bạch và kiểm soát chi phí không chính thức. Nó không hứa xóa mọi vướng mắc, chỉ chuẩn hóa những khâu cơ bản nhưng có sức nặng: biểu mẫu phải rõ, hướng dẫn phải đủ, trách nhiệm phải liền mạch.

Giao đúng cơ quan, gắn rõ trách nhiệm

PCI là kết quả cộng hưởng của nhiều lĩnh vực, không thể cải thiện bằng nỗ lực của một cơ quan đầu mối. Hai kế hoạch vì vậy chia nhiệm vụ cho từng sở, ngành, gắn với sản phẩm và thời hạn.

Sở Khoa học và Công nghệ được giao nghiên cứu, đưa các công cụ AI có bản quyền vào khu vực công theo lộ trình và có kiểm soát, phục vụ cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số và nâng chất lượng thực thi công vụ. Nhiệm vụ triển khai từ quý III/2026, hoàn thành trong quý I/2027.

Ba chữ "có bản quyền", "theo lộ trình", "có kiểm soát" nói lên cách thành phố nhìn công nghệ: AI không phải một lớp trang trí. Công cụ mới phải nằm trong quy trình quản trị rõ ràng, không làm loãng trách nhiệm người xử lý công việc.

Ở lĩnh vực đất đai, Kế hoạch số 285 giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Sở Xây dựng xây dựng bản đồ số quỹ đất sạch toàn thành phố giai đoạn 2026-2027, hoàn thành năm 2027.

Trong phần lớn quyết định đầu tư, đất đai là biến số đầu tiên và cũng là vùng bất định lớn nhất. Khi quỹ đất sạch, khu đất đấu giá, dự án cần lựa chọn nhà đầu tư đều được công khai, doanh nghiệp có thêm cơ sở tính chi phí và tiến độ. Bản đồ số khi ấy là hạ tầng minh bạch của thị trường.

Đi cùng công khai là yêu cầu rà soát diện tích đất đã giao, cho thuê nhưng sử dụng sai đối tượng, sai thẩm quyền, chậm đưa vào sử dụng hoặc sai mục đích, qua đó tạo thêm quỹ đất sạch. Hai chiều ấy phải đi song song mới chuyển động được chỉ số tiếp cận nguồn lực.

Về pháp lý, Tòa án nhân dân thành phố tiếp tục đôn đốc, đẩy nhanh giải quyết các vụ việc kinh doanh, thương mại, bảo đảm công bằng, khách quan. Thanh tra thành phố, Sở Tư pháp và cơ quan thi hành án nhận nhiệm vụ nâng chất lượng hỗ trợ pháp lý, xử lý khiếu nại, đẩy nhanh các vụ việc kéo dài.

Công an thành phố đảm nhiệm một góc khác: an ninh tài sản. Kế hoạch đặt nhiệm vụ kết nối hệ thống camera AI giữa các khu công nghiệp với Công an thành phố nhằm giảm trộm cắp, đột nhập; triển khai từ quý III/2026, vận hành trong quý III/2027.

Chi tiết ấy cho thấy môi trường kinh doanh đang được hiểu rộng hơn. Nhà đầu tư không chỉ đo thời gian cấp phép hay chi phí tuân thủ, mà còn cân nhắc độ an toàn của nhà máy, kho hàng, người lao động. An ninh cũng là một cấu phần của cạnh tranh.

Vai trò theo dõi, giám sát và tổng hợp thuộc về Sở Tài chính: chủ trì kiểm tra việc thực hiện kế hoạch tại các cơ quan, địa phương; phân tích kết quả PCI hằng năm; đề xuất giải pháp cải thiện và tổ chức đánh giá Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp sở, ban, ngành, địa phương - DDCI.

Báo cáo theo quý, báo cáo năm và cán bộ đầu mối tại từng đơn vị đưa PCI từ mục tiêu chung thành trách nhiệm theo dõi được. Mỗi điểm nghẽn có cơ quan chủ trì, có thời hạn, có sản phẩm đầu ra - áp lực cải cách nhờ đó rơi đúng mắt xích.

Từ hạ tầng đồng bộ đến chuỗi giá trị xanh

Tầm nhìn đến năm 2030 được Kế hoạch số 285 xác lập ở mức tổng điểm PCI từ 73 điểm trở lên, giữ vững vị trí nhóm 5 và phấn đấu thuộc nhóm 3 dẫn đầu cả nước.

Nhưng đích dài hạn không bó trong cải cách thủ tục. Thành phố đặt PCI vào một cấu trúc rộng hơn: đầu tư đồng bộ hạ tầng kinh tế - xã hội và hạ tầng phục vụ sản xuất, kinh doanh; đẩy nhanh giao thông, cảng biển, logistics, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng; mở rộng các khu, cụm công nghiệp.

Thủ tục thuận lợi giúp doanh nghiệp gia nhập và triển khai dự án nhanh hơn, nhưng năng lực cạnh tranh dài hạn còn nằm ở kết nối thị trường, chất lượng lao động, chi phí logistics và độ ổn định năng lượng.

Hải Phòng dự kiến đẩy mạnh kết nối "cung - cầu", thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước, giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa theo các chuỗi giá trị cụ thể. Các hội nghị kết nối không chỉ mở thêm đầu ra, mà mở đường vào mạng lưới sản xuất của những tập đoàn lớn.

Tăng trưởng đồng thời gắn với hệ sinh thái kinh doanh thân thiện môi trường và chuyển đổi xanh. Khi tiêu chuẩn môi trường trở thành điều kiện tiếp cận chuỗi cung ứng quốc tế, phát triển xanh không còn là lựa chọn mang tính hình ảnh, mà là một yêu cầu cạnh tranh mới.

"PCI không chỉ là điểm số hay thứ hạng được công bố hằng năm, mà là thước đo mức độ hài lòng và niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với chính quyền. Vì vậy, mọi cải cách phải được kiểm chứng bằng trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp: thông tin minh bạch hơn, thủ tục thuận lợi hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn và môi trường đầu tư an toàn, bình đẳng hơn", ông Lê Trung Kiên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, nhấn mạnh.

Với lộ trình chia theo từng giai đoạn, hai mô hình "CÙNG THÀNH CÔNG", "Hồ sơ thông suốt" và hệ thống nhiệm vụ gắn trách nhiệm cụ thể cho từng sở, ngành, Hải Phòng đang đưa PCI ra khỏi khuôn khổ một cuộc đua thứ hạng. Đích đến lớn hơn là một hệ sinh thái kinh doanh nơi thông tin đủ minh bạch, thủ tục đủ thuận tiện, pháp lý đủ tin cậy và chính quyền thực sự đồng hành.