Hà Nội xanh hóa từ đồng ruộng

Thay đổi từ tư duy canh tác

Trong nhiều năm, việc sử dụng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học từng là lựa chọn phổ biến của người nông dân bởi khả năng giúp cây trồng sinh trưởng nhanh, thuận tiện và cho năng suất trước mắt. Tuy nhiên, việc lạm dụng các loại vật tư này đang để lại những hệ lụy không nhỏ đối với đất, nước và hệ sinh thái nông nghiệp.

Đất canh tác bị suy giảm lượng mùn, mất cân bằng hệ vi sinh vật, chai cứng và giảm khả năng giữ nước. Trong khi đó, hóa chất tồn dư có thể theo nước mưa, nước tưới chảy ra ao hồ, sông ngòi, ảnh hưởng đến môi trường nông thôn. Cùng với đó, rơm rạ, phụ phẩm trồng trọt và chất thải chăn nuôi nếu không được xử lý phù hợp sẽ trở thành nguồn gây ô nhiễm.

Thực tế này đòi hỏi Hà Nội phải chuyển từ tư duy sản xuất dựa nhiều vào đầu vào hóa học sang mô hình nông nghiệp sinh thái, trong đó phụ phẩm được tái sử dụng, đất được phục hồi và các nguồn tài nguyên được khai thác theo hướng tuần hoàn.

Thành phố đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Đáng chú ý, Quyết định số 6374/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Xây dựng mô hình ứng dụng chế phẩm sinh học trong xử lý rác thải hữu cơ sinh hoạt, phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón cho cây trồng và xử lý ô nhiễm môi trường chăn nuôi trong các hộ nông dân, giai đoạn 2024-2028”. Cùng với cơ chế, chính sách, các cấp Hội Nông dân tổ chức nhiều lớp tập huấn, hướng dẫn nông dân sử dụng chế phẩm sinh học, xử lý phụ phẩm và giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón hóa học.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Hà Nội Phạm Hải Hoa, việc thúc đẩy sử dụng chế phẩm sinh học không đơn thuần là thay đổi một loại vật tư đầu vào mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy sản xuất. Hội Nông dân thành phố xác định tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt của nông dân trong xây dựng mô hình “Nông dân giỏi - Chuyển đổi xanh - Nông nghiệp sạch - Nông dân trách nhiệm”, đồng thời tăng cường hỗ trợ liên kết sản xuất, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Thủ đô.

Trả lại sức sống cho đất

Tại một số vùng ngoại thành như Đan Phượng, Chương Mỹ, Đông Anh, Sóc Sơn…, tư duy sản xuất xanh đang từng bước đi vào thực tế. Rơm rạ sau thu hoạch thay vì đốt bỏ được xử lý bằng chế phẩm vi sinh để làm phân bón; chất thải chăn nuôi được ủ hoai mục, trở thành nguồn dinh dưỡng cho cây trồng.

Ông Đặng Văn Tĩnh, một nông dân ở Đan Phượng, cho biết trước đây gia đình thường xuyên sử dụng phân hóa học, trong khi giá vật tư ngày càng tăng. Sau khi được tập huấn cách xử lý phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi bằng chế phẩm vi sinh, gia đình ông đã giảm đáng kể lượng phân hóa học. Đất tơi xốp hơn, cây trồng phát triển ổn định, chi phí đầu vào cũng giảm.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Cường, chuyên gia nông nghiệp đô thị và vi sinh hóa, phân bón hữu cơ kết hợp chế phẩm sinh học có vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi hệ sinh thái đất. Vi sinh vật có lợi thúc đẩy phân giải chất hữu cơ, cải thiện kết cấu đất, tăng khả năng giữ ẩm và hỗ trợ cây trồng nâng cao sức chống chịu tự nhiên. Khi đất khỏe, nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học cũng có xu hướng giảm.

Quan trọng hơn, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tạo phân bón hữu cơ đang hình thành chu trình khép kín: phụ phẩm từ sản xuất trở thành nguồn đầu vào cho vụ sản xuất tiếp theo. Đây chính là nền tảng của nông nghiệp tuần hoàn, góp phần giảm chất thải, tiết kiệm chi phí và giảm phát thải khí nhà kính.

Từ sản xuất xanh đến giá trị gia tăng

Chuyển đổi xanh chỉ thực sự bền vững khi mang lại lợi ích kinh tế cho người sản xuất. Những mô hình sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học cho thấy chất lượng nông sản được cải thiện, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về an toàn thực phẩm và tạo điều kiện tham gia các chuỗi tiêu thụ hiện đại.

Vì vậy, cùng với tuyên truyền, tập huấn, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ để người dân dễ dàng tiếp cận chế phẩm sinh học và phân bón hữu cơ chất lượng với chi phí hợp lý. Việc kết nối doanh nghiệp với hợp tác xã, hộ sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ cũng cần được đẩy mạnh.

Khi người nông dân nhìn thấy rõ lợi ích kép – đất khỏe, cây khỏe và sản phẩm có giá trị cao hơn – chuyển đổi xanh sẽ không còn là một khẩu hiệu mà trở thành lựa chọn tự nhiên trong sản xuất.

Từ việc trả lại độ phì nhiêu cho đất đến tận dụng từng cọng rơm, từng phụ phẩm chăn nuôi, Hà Nội đang từng bước hình thành một phương thức sản xuất mới: ít hóa chất hơn, ít chất thải hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn. Đó cũng là con đường để nông nghiệp Thủ đô phát triển theo hướng sinh thái, hiện đại, bền vững và đồng hành với mục tiêu tăng trưởng xanh, giảm phát thải của quốc gia.