Giảm tiêu thụ muối để bảo vệ sức khỏe, phòng ngừa đột quỵ
Mỗi ngày, người Việt tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g muối, gần gấp đôi mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thói quen ăn mặn làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đột quỵ, đặt ra yêu cầu giảm natri trong khẩu phần ăn, đồng thời hoàn thiện các chính sách quản lý thực phẩm.
Ngày 31/10, trong khuôn khổ Hội nghị Đột quỵ Toàn quốc năm 2026, Viện Dinh dưỡng tổ chức tọa đàm “Một số khuyến nghị chính sách và tuyên bố đồng thuận về giảm tiêu thụ natri để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ”, với sự tham gia của đại diện Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, tổ chức liên quan.
Tại tọa đàm, Hội Đột quỵ Việt Nam, Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, Hội Người giáo dục bệnh đái tháo đường Việt Nam và Hội Dinh dưỡng Việt Nam đã ký tuyên bố đồng thuận về giảm natri, bổ sung kali, tăng cường i-ốt trong muối ăn và ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì nhằm góp phần phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ.
Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 do Bộ Y tế phối hợp với WHO thực hiện, người Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g muối/người/ngày, trong khi mức khuyến nghị của WHO là dưới 5g/ngày. Cùng với đó, tỷ lệ người trưởng thành mắc tăng huyết áp tại Việt Nam là 26,2%. Tiêu thụ quá nhiều natri làm tăng huyết áp, từ đó gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, trong đó có nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Theo các hội chuyên ngành, giảm tiêu thụ natri là một trong những giải pháp dự phòng bệnh không lây nhiễm có hiệu quả và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, giảm lượng muối sử dụng không đồng nghĩa với việc từ bỏ muối i-ốt. Kiểm soát tổng lượng muối trong khẩu phần cần đi đôi với bảo đảm cung cấp i-ốt, nhằm hạn chế nguy cơ thiếu vi chất này trong cộng đồng.
PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế), cho biết phần lớn natri trong bữa ăn của người Việt đến từ muối, nước mắm, bột canh và thực phẩm chế biến sẵn. Vì vậy, giảm lượng muối và các loại gia vị mặn trong chế biến là giải pháp thiết thực để hạn chế nguy cơ tăng huyết áp, đột quỵ và bệnh tim mạch.
Bên cạnh điều chỉnh thói quen ăn uống, sử dụng muối giảm natri có bổ sung kali cũng được các chuyên gia đề cập như một hướng can thiệp. Loại muối này được sản xuất bằng cách thay thế một phần natri clorua trong muối thông thường bằng kali clorua. Nhờ đó, người sử dụng có thể giảm lượng natri đồng thời tăng lượng kali hấp thụ, qua đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Theo hướng dẫn của WHO năm 2025, người trưởng thành có thể cân nhắc thay thế muối thông thường bằng muối giảm natri có chứa kali nếu vẫn có nhu cầu sử dụng muối ăn. Tuy nhiên, khuyến nghị này không áp dụng với phụ nữ mang thai, trẻ em, người suy giảm chức năng thận hoặc có tình trạng sức khỏe ảnh hưởng đến khả năng bài tiết kali. Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng sản phẩm.
GS.TS. Lê Danh Tuyên, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, cho rằng chế độ ăn đa dạng, lành mạnh, hạn chế muối, chất béo chuyển hóa, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh tật. Trong đó, muối giảm natri bổ sung kali là một giải pháp có chi phí hợp lý đối với những người thuộc nhóm phù hợp.
Ở góc độ chính sách, ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì được xem là công cụ giúp người tiêu dùng nhận biết nhanh thành phần dinh dưỡng, đặc biệt là hàm lượng natri trong thực phẩm. Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, nhận định hình thức ghi nhãn này cung cấp thông tin đơn giản, dễ hiểu, hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra lựa chọn phù hợp hơn. Giải pháp cũng phù hợp với Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021–2030.
Đây cũng là vấn đề được đặt ra trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm. Trong giai đoạn 2026–2027, Bộ Y tế chủ trì sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Các chuyên gia đề xuất xem xét đưa quy định ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì thành yêu cầu bắt buộc, qua đó hỗ trợ người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm và khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thành phần sản phẩm.
Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất sửa đổi Quyết định 1325/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án phát triển ngành muối giai đoạn 2021–2030 và Nghị định 40/2017/NĐ-CP về quản lý sản xuất, kinh doanh muối.
Kinh nghiệm quốc tế cũng được chia sẻ tại tọa đàm. TS. Ge Zeng, Giám đốc Chương trình Sức khỏe Tim mạch thuộc Văn phòng đại diện tổ chức Vital Strategies tại Tế Nam, cho biết Trung Quốc đã ban hành tiêu chuẩn bắt buộc thống nhất về muối ăn vào năm 2015, trong đó có quy định về muối giảm natri, cập nhật các yêu cầu về thành phần so với tiêu chuẩn ban hành năm 1994.
Trong khi đó, GS. Bruce Neal, Viện Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu George (Australia), nhấn mạnh các bằng chứng khoa học cho thấy thay thế muối thông thường bằng muối giảm natri bổ sung kali có thể giúp hạ huyết áp, giảm nguy cơ đột quỵ và tử vong sớm. Tuy nhiên, để giải pháp này phát huy hiệu quả, sản phẩm cần có giá hợp lý, dễ tiếp cận và đi kèm hướng dẫn rõ ràng về đối tượng sử dụng an toàn.
Từ điều chỉnh thói quen ăn uống đến hoàn thiện chính sách ghi nhãn và quản lý sản phẩm muối, giảm tiêu thụ natri cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, giới chuyên môn, doanh nghiệp và người dân. Trong sinh hoạt hằng ngày, mỗi người có thể bắt đầu bằng việc giảm lượng muối, nước mắm, nước tương, bột nêm khi chế biến; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối; đồng thời duy trì sử dụng muối i-ốt trong giới hạn hợp lý.
