Giải ngân đầu tư công tăng tốc nhưng vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt khi tổng kế hoạch vốn đầu tư công được Quốc hội giao lên tới 1,08 triệu tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay. Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng từ đầu tư công, việc đẩy nhanh tiến độ phân bổ và giải ngân nguồn vốn này đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm của các bộ, ngành và địa phương.

Theo Bộ Tài chính, Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết khoảng 1,01 triệu tỷ đồng cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương triển khai thực hiện. Đến hết tháng 5/2026, tổng số vốn đã được phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án đạt hơn 1.004 nghìn tỷ đồng. Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng thêm, số vốn đã được phân bổ đạt khoảng 990,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch Thủ tướng giao.

Kết quả này cho thấy công tác phân bổ vốn đã có nhiều chuyển biến tích cực so với các năm trước. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 22,7 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, chiếm 2,2% kế hoạch vốn. Nguyên nhân chủ yếu là một số dự án vẫn đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đáp ứng điều kiện bố trí vốn hoặc đang trong quá trình rà soát để điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu sử dụng hiệu quả hơn.

Về giải ngân, tính đến ngày 31/5/2026, cả nước đã giải ngân được 219.358,8 tỷ đồng, đạt 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt hơn 70,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 19,4%; vốn ngân sách địa phương đạt gần 148,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 22,9%.

So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân gần như tương đương, nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm gần 35 nghìn tỷ đồng. Điều này phản ánh quy mô đầu tư công ngày càng lớn, đồng thời cho thấy nỗ lực của các cơ quan quản lý trong việc triển khai các dự án trọng điểm ngay từ đầu năm.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng tại một số địa phương. Nhu cầu thi công tăng cao trong khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp đã đẩy giá nhiều loại vật liệu tăng mạnh so với dự toán ban đầu, làm phát sinh chi phí và kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng.

Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là trở ngại phổ biến đối với nhiều dự án. Những vướng mắc liên quan đến xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và phương án tái định cư khiến không ít công trình chưa thể triển khai theo đúng kế hoạch. Đây là nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng đến khối lượng thi công và giải ngân vốn.

Một khó khăn khác đến từ chính khâu chuẩn bị đầu tư. Trong những tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư vẫn tập trung hoàn thiện thiết kế, lập và thẩm định dự toán, tổ chức lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu và thanh toán chưa nhiều. Ngoài ra, việc lập kế hoạch vốn ở một số nơi chưa sát với khả năng thực hiện, dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả vốn, làm ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, năng lực của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn còn hạn chế. Tại nhiều xã, phường, đội ngũ cán bộ phụ trách đầu tư công còn thiếu, phải kiêm nhiệm nhiều công việc nên chưa đáp ứng yêu cầu quản lý dự án ngày càng lớn.

Để hoàn thành mục tiêu giải ngân trong năm 2026, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, chủ động tháo gỡ khó khăn phát sinh ngay từ cơ sở. Đồng thời, đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, tăng cường kiểm soát giá cả thị trường và xử lý nghiêm các trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm trong quá trình triển khai dự án.