Giải ngân đầu tư công: Hai dự án đường sắt trọng điểm kéo chậm tiến độ chung

Đến hết ngày 30/6/2026, cả nước giải ngân 356.935,1 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, giá trị giải ngân tăng hơn 38.361 tỷ đồng, cho thấy nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương trong việc đẩy nhanh thực hiện kế hoạch vốn ngay từ đầu năm.

Nếu không tính 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương được thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân của cả nước đạt 36,7% kế hoạch. Tuy nhiên, bức tranh giải ngân vẫn chưa đạt kỳ vọng khi nhiều dự án quy mô lớn đang gặp khó khăn trong quá trình triển khai.

Đáng chú ý, các dự án giao thông trọng điểm quốc gia mới giải ngân 59.288,6 tỷ đồng, đạt 24,2% kế hoạch vốn đã được phân bổ. Trong đó, tiến độ chung bị ảnh hưởng đáng kể bởi hai dự án đường sắt quan trọng quốc gia gồm Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Đây là hai dự án được giao kế hoạch vốn khoảng 101 nghìn tỷ đồng, chiếm tới 75,6% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng. Tuy nhiên, đến hết tháng 6, Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mới giải ngân 1.068,8 tỷ đồng, đạt khoảng 2% kế hoạch; Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân 1.193,4 tỷ đồng, tương đương 2,5% kế hoạch.

Tiến độ thấp của hai dự án không phản ánh sự đình trệ trong tổ chức thực hiện mà chủ yếu xuất phát từ đặc thù của các dự án hạ tầng quy mô đặc biệt lớn, đang ở giai đoạn tập trung hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị đầu tư, khảo sát, thiết kế và thực hiện các thủ tục theo quy định trước khi bước vào giai đoạn thi công đồng loạt. Chính vì vậy, dù được bố trí nguồn vốn rất lớn, khối lượng đủ điều kiện để giải ngân trong 6 tháng đầu năm vẫn còn hạn chế.

Do quy mô vốn chiếm tỷ trọng rất lớn, kết quả giải ngân của hai dự án này đã tác động trực tiếp đến tỷ lệ giải ngân của Bộ Xây dựng cũng như kết quả giải ngân các dự án trọng điểm quốc gia. Thực tế, nếu loại trừ kế hoạch vốn và kết quả giải ngân của hai dự án đường sắt, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm đạt 40,8% kế hoạch, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Bên cạnh yếu tố đặc thù của hai dự án đường sắt, tiến độ giải ngân đầu tư công vẫn chịu ảnh hưởng bởi nhiều khó khăn như nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng kịp nhu cầu, giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển biến động, công tác giải phóng mặt bằng còn vướng mắc về xác định nguồn gốc đất và phương án bồi thường. Cùng với đó, năng lực của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế; việc lập kế hoạch và chuẩn bị đầu tư ở một số dự án chưa sát thực tế, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc điều chỉnh kế hoạch vốn.

Theo Bộ Tài chính, để tăng tốc giải ngân trong nửa cuối năm, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu phát huy vai trò người đứng đầu, tập trung tháo gỡ khó khăn về giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, đồng thời triển khai nghiêm các nhiệm vụ đối với các dự án giao thông trọng điểm theo chỉ đạo của Chính phủ. Riêng đối với hai dự án đường sắt quốc gia, việc hoàn thành các bước chuẩn bị đầu tư đúng tiến độ sẽ là tiền đề quan trọng để bước vào giai đoạn triển khai với khối lượng lớn, qua đó tạo dư địa cải thiện mạnh kết quả giải ngân trong những tháng cuối năm, đồng thời đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng và phát triển kết cấu hạ tầng chiến lược của đất nước.