FDI thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam nhưng tạo áp lực lên nguồn nhân lực

Nhu cầu lao động kỹ thuật cao gia tăng
Mặc dù các doanh nghiệp FDI đang mở rộng quy mô, thị trường lao động Việt Nam vẫn đang đối mặt với khoảng cách lớn giữa nhu cầu nhân lực chất lượng cao và khả năng cung cấp của hệ thống đào tạo.

Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tỷ lệ lao động có kỹ năng cao tại Việt Nam vẫn còn hạn chế so với yêu cầu của các ngành công nghiệp mới, khiến nhiều doanh nghiệp FDI gặp khó khăn trong việc tuyển dụng các vị trí kỹ thuật, quản lý và chuyên gia.

Thực tế, các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đang dần chuyển hướng đầu tư sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và công nghiệp bán dẫn. Điều này kéo theo nhu cầu lớn về lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt trong các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, tự động hóa và quản lý chuỗi cung ứng.

Báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) cho thấy, khu vực doanh nghiệp FDI hiện tạo ra hàng triệu việc làm cho lao động tại Việt Nam. Tuy nhiên, các vị trí kỹ thuật cao và quản lý trung cấp vẫn thiếu hụt nghiêm trọng.

Nhiều tập đoàn đa quốc gia phải mất thời gian đào tạo lại lực lượng lao động địa phương và trong một số trường hợp, phải đưa chuyên gia nước ngoài vào làm việc trong giai đoạn đầu để đảm bảo vận hành các dây chuyền sản xuất.

Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế

Việt Nam hiện có hơn 1,6 triệu lao động làm việc trong khoảng 75.000 doanh nghiệp công nghệ và tổ chức liên quan. Trong đó, lĩnh vực công nghệ thông tin có khoảng 1,5 triệu lao động, với mức tăng trưởng 10-12% mỗi năm, bổ sung khoảng 120.000 kỹ sư mới. Tuy nhiên, dù chi phí lao động ở Việt Nam thấp hơn khoảng 25% so với mức trung bình toàn cầu, thách thức lớn là lao động không được trang bị đầy đủ kỹ năng số, khiến công nghệ trở thành gánh nặng thay vì lợi thế.

Khoảng cách giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đang là một trong những thách thức lớn nhất. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp hoặc chứng chỉ tại Việt Nam còn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực.

Bên cạnh đó báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) cảnh báo về những hạn chế kéo dài trong việc nâng cao nền tảng kỹ năng và thu hút nhân tài mũi nhọn, đồng thời phát triển năng lực đổi mới sáng tạo và hạ tầng, điều này đang đe dọa tiến trình phát triển của Việt Nam. Tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như AI, dữ liệu lớn và bán dẫn ngày càng trở nên rõ ràng.

Thêm vào đó, kỹ năng mềm, ngoại ngữ và khả năng thích ứng công nghệ của lao động Việt Nam cũng chưa đáp ứng đủ yêu cầu của các doanh nghiệp FDI.

Để giải quyết vấn đề này, nhiều doanh nghiệp FDI đã chủ động xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ hoặc hợp tác trực tiếp với các trường đại học và cơ sở đào tạo nghề.

Một số mô hình hợp tác đào tạo giữa doanh nghiệp và trường học đã được triển khai tại các khu công nghiệp lớn như TP.HCM, Đồng Nai, Bắc Ninh và Hải Phòng. Các sinh viên tham gia thực tập tại doanh nghiệp ngay từ khi còn học, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn sản xuất.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ trở thành yếu tố quyết định đối với sự phát triển của Việt Nam. Việc tận dụng làn sóng FDI để nâng cao trình độ lao động không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là cơ hội để Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hướng tới phát triển bền vững trong tương lai.