Đoài Phương đưa nông sản bản địa vào chuỗi giá trị OCOP

Từ giọt mật quê đến sản phẩm hàng hóa

Vùng Kim Sơn, xã Đoài Phương nằm gần Vườn quốc gia Ba Vì, có nguồn hoa tự nhiên phong phú, thuận lợi cho nghề nuôi ong lấy mật. Từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ, các hộ đã liên kết trong Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Kim Sơn, thống nhất kỹ thuật chăm sóc, thời điểm khai thác và yêu cầu chất lượng. Hợp tác xã hiện tập hợp khoảng 40 hộ nuôi ong chuyên nghiệp, với tổng đàn hơn 2.000 đàn. Mật ong Kim Sơn đã được công nhận OCOP 3 sao.

Cuối năm 2019, Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Mật ong Kim Sơn”. Cùng với việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ, người nuôi ong đầu tư cho khâu chế biến. Gia đình ông Nguyễn Văn Nam hiện có hơn 500 đàn, sản lượng hằng năm khoảng 4.000-5.000 lít mật. Hệ thống tinh chế được đầu tư có khả năng loại bỏ tạp chất, hạ thủy phần xuống dưới 18%, qua đó hạn chế lên men, đóng đường và tăng độ ổn định của sản phẩm.

Từ những can mật bán theo mối quen, mật ong Kim Sơn đã có bao bì, nhãn hiệu và hiện diện tại hội chợ nông sản an toàn, điểm bán OCOP. Xếp hạng sao tạo thêm niềm tin ban đầu, nhưng chính hợp tác xã mới giữ vai trò tổ chức sản xuất, duy trì chất lượng và bảo vệ uy tín chung.

Chế biến sâu để mở rộng thị trường

Bên cạnh sản phẩm dựa trên nghề truyền thống, Đoài Phương đang hình thành nhóm sản phẩm chế biến đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mới. Hộ kinh doanh Phạm Thị Nhàn khởi nghiệp năm 2022, thời gian đầu chủ yếu gia công sản phẩm cho các đại lý. Sau nhiều lần điều chỉnh công thức, đầu tư máy móc và xây dựng thương hiệu riêng, cơ sở có hai sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao là gà ủ muối và bắp giò hun khói.

Mỗi tháng, cơ sở tiêu thụ khoảng 30 tạ gà thành phẩm và 2-3 tạ bắp giò hun khói. Sản phẩm đã có mặt tại Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Giang, thành phố Hồ Chí Minh và một số địa phương khác. Quy mô tiêu thụ cho thấy chứng nhận OCOP có thể hỗ trợ cơ sở nhỏ mở rộng thị trường nếu sản phẩm đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và nguồn cung.

Theo chị Phạm Thị Nhàn, việc được công nhận OCOP 3 sao giúp cơ sở tạo dựng niềm tin với khách hàng, mở rộng đầu ra. Cơ sở tiếp tục chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và nghiên cứu sản phẩm mới phù hợp nhu cầu người tiêu dùng.

Trường hợp của cơ sở Phạm Thị Nhàn cho thấy chế biến sâu là hướng nâng giá trị phù hợp với khu vực nông thôn ven đô. Khi làm chủ công thức, quy trình, bao bì và kênh phân phối, chủ thể giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng tại địa phương. Đổi lại, cơ sở phải kiểm soát chặt nguyên liệu, điều kiện sản xuất, bảo quản, hạn sử dụng và truy xuất nguồn gốc, nhất là khi thị trường mở rộng ra nhiều tỉnh.

Nền tảng của OCOP vẫn là khu vực sản xuất được tổ chức tốt. Vụ Xuân năm 2026, Hợp tác xã Nông nghiệp Kinh doanh Dịch vụ tổng hợp Sơn Đông đưa máy cấy 6 hàng vào sản xuất trên 35ha. Cấy máy giảm nhu cầu lao động từ 20-30 công xuống còn 2-4 công mỗi héc-ta; lượng giống giảm từ 1,5-1,8kg xuống 0,7-1kg mỗi sào. Giảm chi phí, đồng nhất giống và thời vụ là điều kiện để phát triển sản xuất hàng hóa.

Nâng sao phải đi cùng năng lực thị trường

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đoài Phương Trần Anh Tuấn, địa phương hiện có 10 sản phẩm được công nhận OCOP. Xã xác định phát triển sản phẩm từ lợi thế sẵn có, gắn với xây dựng nông thôn mới nâng cao; đồng thời hỗ trợ chủ thể tiếp cận chính sách, ứng dụng khoa học kỹ thuật, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và tham gia hoạt động xúc tiến thương mại.

Giai đoạn 2026-2030, Đoài Phương đặt mục tiêu có từ 25 đến 30 sản phẩm đạt 3 sao trở lên; hỗ trợ các chủ thể nâng cao kỹ năng tiếp thị, quảng bá và đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Mục tiêu này mở thêm cơ hội cho mật ong, sản phẩm chăn nuôi, thực phẩm chế biến và những đặc sản của vùng xứ Đoài, nhưng cũng đòi hỏi quá trình sàng lọc kỹ ngay từ đầu.

Sản phẩm tiềm năng cần được đánh giá đồng thời về vùng nguyên liệu, khả năng chuẩn hóa, năng lực chủ thể và nhu cầu thị trường. Địa phương cần ưu tiên sản phẩm có khác biệt, khả năng cung ứng ổn định và chủ thể đủ năng lực quản trị, thay vì chỉ hoàn thiện hồ sơ để được công nhận.

Đoài Phương cũng có điều kiện kết nối OCOP với du lịch. Năm Du lịch 2026 của xã mang chủ đề “Điểm hẹn xanh giữa lòng xứ Đoài”; địa phương có mật ong Kim Sơn, mộc mỹ nghệ Vạn An, miến dong, giò lụa. Khi được tổ chức thành điểm trải nghiệm và không gian giới thiệu, OCOP có thể trở thành một phần của hành trình du lịch thay vì chỉ hiện diện tại quầy bán hàng.

Thương mại điện tử là một kênh phân phối, không thể thay thế chất lượng. Sản phẩm đưa lên môi trường số phải có thông tin minh bạch, mã truy xuất và khả năng xử lý đơn hàng ổn định. Hiệu quả cần được đo bằng doanh số, tỷ lệ khách hàng quay lại và khả năng mở rộng phân phối.

Từ 10 sản phẩm hiện có đến mục tiêu 25-30 sản phẩm vào năm 2030 là một bước đi dài. Kết quả của Chương trình OCOP ở Đoài Phương sẽ không chỉ được đo bằng số sản phẩm được xếp hạng, mà bằng việc người dân có tăng thu nhập, cơ sở sản xuất có đứng vững trên thị trường và những giá trị đặc trưng của vùng quê xứ Đoài có được gìn giữ trong quá trình phát triển hay không.