Điện mặt trời và cuộc lật đổ "ngôi vương" của than đá

Khi năng lượng xanh lên ngôi

Theo thông tin được công bố trên The Straits Times, thế giới đang tiến rất gần đến thời điểm mà các nguồn năng lượng sạch sẽ thống trị bản đồ điện lực toàn cầu. Báo cáo mới nhất chỉ ra rằng, nhờ sự tăng trưởng phi mã của điện mặt trời, năng lượng tái tạo đã soán ngôi than đá ngay từ năm 2025.

Việc kiềm chế và từng bước loại bỏ nhiệt điện than được The Straits Times nhấn mạnh là yếu tố "sống còn" và thiết yếu nhất để thế giới có thể đáp ứng các mục tiêu về khí hậu, đặc biệt là nỗ lực giữ nhiệt độ toàn cầu không tăng quá 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Than đá, vốn là nguồn nhiên liệu hóa thạch phát thải carbon lớn nhất, nay đang đứng trước sức ép phải nhường chỗ cho các giải pháp thay thế sạch hơn.

Không phải ngẫu nhiên mà cột mốc 2025 có thể đạt được một cách nhanh chóng. Động lực chính đằng sau sự dịch chuyển này là tốc độ phát triển chưa từng có của công nghệ quang điện (điện mặt trời).

Theo các dữ liệu tổng hợp từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sự sụt giảm mạnh mẽ về chi phí sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời cùng với các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ các nước đã tạo ra một làn sóng đầu tư khổng lồ.

Trong bức tranh chung đó, Trung Quốc nổi lên như một nhân tố quyết định. Quốc gia tỷ dân này hiện đang chiếm tới hơn một nửa công suất năng lượng tái tạo được lắp đặt mới trên toàn cầu. Việc Trung Quốc, Mỹ và châu Âu liên tục mở rộng các cánh đồng điện mặt trời quy mô lớn cũng như hệ thống điện mặt trời áp mái đã đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi năng lượng vượt xa các dự báo trước đây của giới chuyên gia.

Nút thắt hạ tầng và "cái bóng" của than đá

Mặc dù triển vọng của năng lượng tái tạo là vô cùng xán lạn, quá trình lật đổ hoàn toàn nhiệt điện than vẫn đối mặt với những rào cản mang tính cơ cấu.

Sự phụ thuộc vào than đá tại nhiều quốc gia đang phát triển ở châu Á (như Ấn Độ và một số nước Đông Nam Á) vẫn còn rất lớn do nhu cầu tiêu thụ điện tăng vọt để phục vụ tăng trưởng kinh tế. Than đá vẫn được xem là nguồn năng lượng giá rẻ và ổn định tại các khu vực này.

Bên cạnh đó, một thách thức kỹ thuật lớn được Bloomberg chỉ ra là hệ thống lưới điện truyền tải và công nghệ lưu trữ (pin lưu trữ năng lượng). Vì điện mặt trời và điện gió phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, sự thiếu hụt các hệ thống lưu trữ quy mô lớn có thể gây ra tình trạng bất ổn định cho lưới điện quốc gia. Do đó, việc xây dựng các nhà máy điện mặt trời phải được tiến hành song song với việc nâng cấp toàn diện cơ sở hạ tầng truyền tải điện.

Tia sáng cho mục tiêu Net-Zero

Sự kiện năng lượng tái tạo vượt qua than đá vào năm 2025 không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là một thắng lợi thực tế đối với phong trào chống biến đổi khí hậu.

Nó cho thấy mục tiêu đầy tham vọng được đặt ra tại Hội nghị COP28 – tăng gấp ba lần công suất năng lượng tái tạo toàn cầu vào năm 2030 – là hoàn toàn có cơ sở và có thể đạt được. Quá trình này sẽ tạo ra một hiệu ứng domino, buộc các tập đoàn năng lượng truyền thống phải tái cơ cấu dòng vốn đầu tư, chuyển dịch mạnh mẽ từ nhiên liệu hóa thạch sang các dự án xanh.

Viễn cảnh năng lượng tái tạo vươn lên vị trí số một toàn cầu vào năm 2025 là một minh chứng rõ ràng cho thấy kỷ nguyên của năng lượng hóa thạch đang đi đến những chương cuối.

Tuy nhiên, để sự soán ngôi này mang lại hiệu quả bền vững cho khí hậu, cộng đồng quốc tế cần giải quyết triệt để bài toán về nâng cấp lưới điện, hỗ trợ tài chính cho các nước đang phát triển và kiên quyết cắt giảm sự phụ thuộc vào than đá. Bước ngoặt 2025 chỉ là điểm khởi đầu cho một cuộc đua dài hơi hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero).